Όπως κάθε χρόνο, η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS (Ε.Ε.Μ.Α.Α) διοργάνωσε το ετήσιο συνέδριο της με στόχο την ευαισθητοποίηση, έγκυρη ενημέρωση και συνεχή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και του ευρύτερου κοινού πάνω σε θέματα πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και αντιμετώπισης της HIV λοίμωξης. Σ’ αυτό συμμετείχε ο Χιώτης Φαρμακοποιός, Υγειονολόγος Γιώργης Μαρής, που έθεσε την πραγματοποίηση συνεδρίου στη Χίο τον Μάϊο του 2025.
Στα μισά του δρόμου προς το ορόσημο του 2025 που τέθηκε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο του 2021, η παγκόσμια απάντηση στον HIV έχει προσεγγίσει τον στόχο της εξάλειψης του AIDS έως το 2030.
Το 2023 σημειώθηκε ο χαμηλότερος αριθμός νέων λοιμώξεων από HIV από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε παγκόσμια κλίμακα. Σχεδόν 31 εκατομμύρια άνθρωποι λαμβάνουν αντιρετροϊκή θεραπεία το 2023, μια σημαντική επιτυχία για τη δημόσια υγεία που έχει μειώσει τους θανάτους από AIDS στο χαμηλότερο επίπεδο από την κορύφωσή τους το 2004.
Η κατάσταση της πανδημίας HIV σήμερα
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2023 καταγράφηκαν περίπου 39,9 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως που ζουν με HIV, εκ των οποίων το 77% (30,7 εκατομμύρια) λαμβάνουν αντιρετροϊκή θεραπεία. Παρ’ όλα αυτά το 2023, 630.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω νοσημάτων που σχετίζονται με το AIDS, με το ένα στα οκτώ θύματα αυτών των θανάτων να είναι παιδί, αναδεικνύοντας την επείγουσα ανάγκη για βελτιωμένη πρόσβαση σε θεραπεία και πρόληψη, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Η γήρανση και οι συνοσηρότητες
Η επιτυχία της θεραπείας ανέδειξε τη γήρανση του πληθυσμού με HIV, κάτι που αυξάνει τις συνοσηρότητες όπως η υπέρταση, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο διαβήτης. Η ενσωμάτωση υπηρεσιών για HIV και άλλες ασθένειες είναι απαραίτητη.
Προκλήσεις: Στίγμα, ανισότητες, βία
Η σημαντική πρόοδος στη θεραπευτική της HIV λοίμωξης κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, την έχει μετατρέψει σε μια χρόνια, πλήρως ελεγχόμενη νόσο. Ωστόσο, το στίγμα και οι διακρίσεις κατά των ατόμων που ζουν με τον HIV, που μπορεί να οφείλονται σε έλλειψη γνώσεων και στερεότυπα, εξακολουθούν να επηρεάζουν δυσμενώς την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής τους. Οι ανισότητες, η βία και οι διακρίσεις επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ευάλωτες ομάδες. Παρά την πρόοδο στη θεραπεία του HIV, χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες για την πρόληψη και την εξάλειψη των εμποδίων που κρατούν ειδικά τα πιο περιθωριοποιημένα άτομα μακριά από τις υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, τα δεδομένα του ΕΟΔΥ δείχνουν ότι μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί συνολικά 21.199 περιστατικά HIV (86%άνδρες). Το 2023 δηλώθηκαν 657 νέα περιστατικά, εμφανίζοντας αύξηση σε σχέση με το 2022 (526 νέα περιστατικά). Το 30.5% των νέων διαγνώσεων είχε μολυνθεί μέσω σεξουαλικής επαφής μεταξύ ανδρών, το 16,4% μέσω ετεροφυλοφιλικής σεξουαλικής επαφής, το 15,3% μέσω της από κοινού χρήσης ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών, ενώ για το 37,4% των περιπτώσεων δεν είχε προσδιοριστεί ο τρόπος μετάδοσης του HIV. Ίδια εικόνα παρουσιάζουν και τα στοιχεία του πρώτου δεκάμηνου του 2024 όπου καταγράφηκαν 550 νέες διαγνώσεις HIV, ελαφρώς αυξημένες σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, με την ηλικιακή ομάδα 30-39 ετών να κυριαρχεί.
Η καθυστερημένη διάγνωση αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, καθώς το 55% των νέων διαγνώσεων του 2024 είχαν λιγότερα από 350 κύτταρα/mm. Στις γυναίκες, στα άτομα με ετεροφυλοφιλική μετάδοση και σε άτομα άνω των 50 ετών, τα ποσοστά καθυστερημένης διάγνωσης είναι ιδιαίτερα υψηλά.
Δεδομένα από το Συνέδριο
Στο συνέδριο έχουν υποβληθεί αξιόλογες εργασίες οι οποίες συνεισφέρουν στη βαθύτερη κατανόηση και ανάδειξη σημαντικών παραμέτρων της νόσου.
Η HIV λοίμωξη, διανύοντας την πέμπτη δεκαετία από την εμφάνισή της, έχει πλέον μετατραπεί σε μία χρόνια ελεγχόμενη κατάσταση. Η άμεση έναρξη της αντιρετροϊικής θεραπείας είναι πλέον η στρατηγική που εφαρμόζεται τόσο για τη φροντίδα του ίδιου του ατόμου όσο και για τη διακοπή της επιδημίας.
Η θεραπεία σχετίζεται με τη μείωση της θνητότητας και την βελτίωση της ζωής με προσδόκιμο περίπου παρόμοιο με του γενικού πληθυσμού. Τα τελευταία χρόνια οι συνοσηρότητες, με προεξάρχουσα την καρδιαγγειακή νόσο, έχουν ενοχοποιηθεί ως αιτία αυξημένης νοσηρότητας και θνητότητας στους ανθρώπους με τον ιό HIV.
Παρά την καλή πρόγνωση για την υγεία με τη βοήθεια των σύγχρονων αντιρετροϊκών σχημάτων, σε κάποιους τομείς οι άνθρωποι που ζουν με HIV εξακολουθούν να αναφέρουν κακή ποιότητα ζωής. Παρόλο που το 81,2% (σε σύνολο 526 ατόμων) ανέφερε γενική βελτίωση στην ποιότητα ζωής του, το 41,9% ανέφεραν ότι έχουν δεχτεί διακρίσεις σε σχέση με την οροθετικότητα τους (20,7% από επαγγελματία υγείας, 21,3% από το κοινωνικό περιβάλλον, 18,8% από ερωτικό σύντροφο, 7,2% στο χώρο εργασίας).
Ο έλεγχος της πανδημίας της HIV λοίμωξης απαιτεί τη σύγχρονη καταπολέμηση του φαινομένου του στίγματος και αντιμετώπιση των πιθανών προκλήσεων και διακρίσεων που μπορεί να βιώσει το άτομο. Έννοιες με ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση, όπως «θεραπεία ως πρόληψη» και «μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο = μη μεταδοτικός» (U=U), αποτελούν ισχυρά εργαλεία στην προσπάθεια αποστιγματοποίησης της νόσου και βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ατόμων που ζουν με τον ιό HIV. Σε μελέτη που παρουσιάζεται στην οποία συμμετείχαν 526 άτομα, το 81% των συμμετεχόντων έχει ακούσει για το U=U, αλλά μόνο το 75,9% κατανοεί πλήρως τη σημασία του. Παρά τα σχετικά υψηλά ποσοστά διάδοσης του μηνύματος «U=U», είναι προφανές ότι το μήνυμα δεν έχει εμπεδωθεί από όλους. Είναι πρωτίστως καθήκον τόσο των επαγγελματιών υγείας όσο και της πολιτείας να διαδώσουν σε όλους αυτή τη γνώση.
Υψηλά ποσοστά στίγματος και άγνοιας για τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα καταγράφηκαν και σε έρευνα που διεξήχθη το Μάιο 2024 από ανεξάρτητη εταιρεία δημοσκοπήσεων μέσω τυχαίων τηλεφωνικών ή διαδικτυακών συνεντεύξεων σε αντιπροσωπευτικό δείγμα στην Κύπρο. Τo 75% θεωρεί το HIV/AIDS επικίνδυνη νόσο για την ανθρώπινη ζωή. Το 24% απάντησε ότι τα άτομα με HIV αποτελούν κίνδυνο για την κοινωνία και 21% ότι δεν μπορούν να εργασθούν σε κανονικές δουλειές (π.χ. εστίαση). Ποσοστό 25% πιστεύουν ότι ο ιός μπορεί να μεταδοθεί από κοινή χρήση τουαλέτας, 28% μέσω αγκαλιάς/φιλιού με PWH, 23% από κοινή χρήση ειδών εστίασης (π.χ. ποτήρια, πιάτα) και 31% από τσιμπήματα εντόμων. Στην ερώτηση για το αν ισχύει ότι τα άτομα με HIV με μη ανιχνεύσιμο ιό στο αίμα δεν μεταδίδουν τον ιό στους συντρόφους τους, 22% απάντησαν ισχύει, 21% δεν ισχύει και 57% δεν γνωρίζουν.
Είναι βέβαιο ότι χρειάζονται στοχευμένες δράσεις για την ενημέρωση του κοινού, την προαγωγή του προληπτικού ελέγχου και την καταπολέμηση του στίγματος και των διακρίσεων.
Δράσεις Ευαισθητοποίησης
Η Ε.Ε.Μ.Α.Α., σε συνεργασία με τον ΕΟΔΥ, το Athens CheckPoint, τους φοιτητές Ιατρικής και σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας με τους Δήμους, πραγματοποίησε δράσεις ενημέρωσης, με κινητές μονάδες εξέτασης για HIV και ΣΜΝ, ενώ συνεχίζει την ενημέρωση μαθητών για θέματα πρόληψης της HIV λοίμωξης. Σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο πραγματοποίησε δράσεις ενημέρωσης και ελέγχου στις 18, 19 Νοεμβρίου (κατά τη διάρκεια της Ευρωπαϊκής εβδομάδας ελέγχου) προκειμένου να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους φοιτητές.
Tο «μη ανιχνεύσιμο ισούται με μη μεταδοτικό» (U=U), είναι ένα μήνυμα που σχεδιάστηκε για να επικοινωνήσει το επιστημονικά αποδεδειγμένο γεγονός, ότι οι άνθρωποι που ζουν με HIV (PWH), δεν μεταδίδουν τον HIV στους σεξουαλικούς τους συντρόφους εάν το ιϊκό τους φορτίο είναι μη ανιχνεύσιμο. Με αφίσες σε συρμό του ΜΕΤΡΟ θέλησε να επικοινωνήσει το μήνυμα αυτό στο γενικό κοινό.
Μέσα από τέτοιες ενέργειες, η Ε.Ε.Μ.Α.Α. στοχεύει στην καταπολέμηση του στίγματος, την έγκαιρη διάγνωση και την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού.
Τελετή έναρξης
Στην κατεύθυνση αυτή ευαισθητοποίησης του κοινού, προσκεκλημένος ομιλητής κατά την τελετή έναρξης στο φετινό 36ο Πανελλήνιο Συνέδριο AIDS, θα είναι ο Δημήτρης Παπαϊωάννου.
Έχοντας από πολύ νωρίς στη θεματολογία του την επιδημία του AIDS, ο δημιουργός των πρώτων ελληνικών ομοερωτικών κόμικς Δημήτρης Παπαϊωάννου, είναι επίσης ο δημιουργός του πρώτου και εμβληματικότερου ελληνικού σκηνικού έργου για το θέμα: του θρυλικού Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα (σε μουσική Γιώργου Κουμεντάκη, 1995). Ο Παπαϊωάννου θα παρουσιάσει και θα σχολιάσει αποσπάσματα από τις σχετικές δουλειές του, σε μια συνομιλία για τη μνήμη, τη φροντίδα, την απώλεια, και την επανορθωτική δύναμη της τέχνης. Τη συζήτηση θα διευθύνει ο Δημήτρης Παπανικολάου, καθηγητής νεοελληνικών και πολιτισμικών σπουδών στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
ENAΣ ΚΟΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΑΙDS
Η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται ενώπιον κρίσιμων αποφάσεων που θα καθορίσουν τη μελλοντική πορεία προς την εξάλειψη του AIDS.
Εάν τα προγράμματα HIV συνεχίσουν την τρέχουσα πορεία τους, εκτιμάται ότι το 2050 περίπου 46 εκατομμύρια άνθρωποι θα ζουν με HIV. Οι προσπάθειες θα πρέπει να βασίζονται σε ανθρωποκεντρικές αρχές και στην προώθηση της ισότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χρειάζεται να “ΘΥΜΗΘΟΥΜΕ και ΝΑ ΔΕΣΜΕΥΤΟΥΜΕ”.
