Επετειακή μουσική εκδήλωση τιμής & μνήμης για τα 100 χρόνια από την γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη στην Χίο
Με ιδιαίτερη επιτυχία και συγκινητική ανταπόκριση από το κοινό ολοκληρώθηκε η επετειακή μουσική εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη, που διοργάνωσε το Κοινωφελές Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος» – Διεθνές Κέντρο Ναυτικής Έρευνας και Παράδοσης στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου. Η εκδήλωση, με τίτλο «Η θρησκευτική μουσική του Μίκη Θεοδωράκη», πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026, παρουσία πλήθους κόσμου, αποδεικνύοντας το διαχρονικό αποτύπωμα και τη βαθιά συγκινησιακή δύναμη του έργου του μεγάλου Έλληνα δημιουργού.
Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Βουλευτής Χίου κ. Σταύρος Μιχαηλίδης, ο Δήμαρχος Χίου κ. Γιάννης Μαλαφής, οι Αρχές της Χίου, εκπρόσωποι των τοπικών εκπαιδευτικών Αρχών, μαθητές της Μαθητικής Στέγης Καρδαμύλων, μαθητές/τριες του Προτύπου ΕΠΑ.Λ. ΤΕΕΝΣ, σπουδαστές και σπουδάστριες της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού ΤΕΕΝΣ, καθώς και πολλοί εκλεκτοί προσκεκλημένοι ενώ την εκδήλωση παρουσίασε η κυρία Μάρω Βασσάρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η εισήγηση του Αντιπροέδρου του Ιδρύματος, φίλου, συναγωνιστή και συνοδοιπόρου του Μίκη Θεοδωράκη, κυρίου Γεωργίου Ανωμερίτη, με θέμα «Η θρησκευτική μουσική στο έργο του Μίκη Θεοδωράκη», κατά την οποία ανέδειξε τη σημασία της βυζαντινής μουσικής και τη θέση της στο συνολικό συνθετικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Ακολούθησε συναυλία της χορωδίας Chios Lyrika, υπό τη διεύθυνση της μαέστρου κυρίας Αγγέλας Τσιμπιρλού, η οποία συγκίνησε το κοινό με εξαιρετικές ερμηνείες επιλεγμένων αποσπασμάτων από το έργο του συνθέτη.
Η μεγάλη απήχηση της εκδήλωσης επιβεβαιώθηκε και τη δεύτερη ημέρα, την Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026, κατά την παρουσίαση που πραγματοποιήθηκε για το μαθητικό κοινό της Χίου. Η αίθουσα του Ομηρείου γέμισε και πάλι από μαθητές/τριες και εκπαιδευτικούς, οι οποίοι παρακολούθησαν με ενδιαφέρον και σεβασμό μια ξεχωριστή μουσική και εκπαιδευτική εμπειρία αφιερωμένη στον Μίκη Θεοδωράκη.
Χορωδία Chios Lyrika υπό την διεύθυνση της μαέστρου κας. Αγγέλας Τσιμπιρλού
Χορωδία Chios Lyrika υπό την διεύθυνση της μαέστρου κας. Αγγέλας Τσιμπιρλού
Το Κοινωφελές Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος» ευχαριστεί θερμά το Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου για την άψογη φιλοξενία, τον Δήμο Χίου για την ευγενική παραχώρηση του χώρου, καθώς και τη χορωδία Chios Lyrika και τη μαέστρο κα. Αγγέλα Τσιμπιρλού για την πολύτιμη συμβολή τους στην επιτυχία της εκδήλωσης.
Στιγμιότυπο από την εισήγηση του Αντιπροέδρου του Ιδρύματος «Μαρία Τσάκος», συνεργάτη και συνοδοιπόρου του Μίκη Θεοδωράκη, κύριου Γεώργιου
Ανωμερίτη.
(Από αριστερά προς τα δεξιά, καθήμενοι στην 1 η σειρά):
Κα.Μάρω Βασσάρα – Δημοσιογράφος, Κα. Αναστασία Γαλάνη- Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δήμου Χίου, κος. Νίκος Νύκτας, Αντιπεριφερειάρχης Β.Α. ( Περιφερειακής Ενότητας Χίου) , κος. Ιωάννης Μαλαφής- Δήμαρχος Χίου, κος. Σταύρος Μιχαηλίδης – Βουλευτής Χίου, Καπτ. Παναγιώτης Ν. Τσάκος – Ιδρυτής Κοινωφελούς Ιδρύματος «Μαρία Τσάκος», Πάτερ Γεώργιος Τσαπέλας, κος. Γεώργιος Ανωμερίτης- Αντιπρόεδρος Κοινωφελούς Ιδρύματος «Μαρία Τσάκος», Εκπρόσωπος Λιμεναρχείου Χίου κα. Τσουκάρη Άρτεμις, Εκπρόσωπος 96 ΑΔΤΕ Συνταγματάρχης Γιάγκινης Αλέξανδρος, Εκπρόσωπος Αστυνομίας Χίου κος. Βυζανιάρης Αδαμάντιος, Εκπρόσωπος Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Χίου κος. Χατζηδάκης Ισίδωρος.
Εισήγηση του Αντιπροέδρου του Ιδρύματος «Μαρία Τσάκος», συνεργάτη και συνοδοιπόρου του Μίκη Θεοδωράκη, κύριου Γεώργιου
Ανωμερίτη:
Τιμούμε σήμερα, εδώ στην πόλη που γεννήθηκε, μια ξεχωριστή πνευματική προσωπικότητα, έναν κορυφαίο έλληνα συνθέτη και όχι μόνο: Τον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος πέρα από το τεράστιο μουσικό του έργο, έχει γράψει ποίηση, ιστορικά και αυτοβιογραφικά κείμενα, έχει συνδέσει με τα έργα του την ιστορική συνείδηση του τόπου. Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν έγραψε όμως απλώς ωραία μουσική. Συνέδεσε την σύγχρονη ελληνική ποίηση με τη μουσική, την ελληνική γλώσσα με την αρμονία της μουσικής λαϊκής παράδοσης.
Είναι δύσκολο να μιλήσεις και να παρουσιάσεις το συνολικό μουσικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη, όπως άλλωστε και την τεράστια πολιτιστική του συνεισφορά στον τόπο και τον κόσμο. Γι’ αυτό η επιλογή μας απόψε, στην επετειακή αυτή εκδήλωση, είναι επικεντρωμένη σε ένα από τα πιο άγνωστα μέρη της πολυσήμαντης ζωής του, στη συμφωνική του μουσική και ιδιαίτερα στη θρησκευτική μουσική του. Ούτως ή άλλως, όλες οι φόρμες της μουσικής του στηρίζονται από κοινού στην παραδοσιακή δημοτική μας έκφραση, στη βυζαντινή μας μουσική και φυσικά το λαϊκό τραγούδι της πόλης.
Ο Μίκης Θεοδωράκης, πέρα από τη συμβολή του στο έντεχνο λαϊκό τραγούδι, συνέθεσε Συμφωνική Μουσική, λαϊκή όπερα, ορατόρια, σονάτες, σονατίνες, μουσική για μπαλέτο, αρχαία τραγωδία, κινηματογράφο, μουσική για παιδιά, μετασυμφωνική μουσική και τέλος θρησκευτική μουσική. Η μουσική του ιδιοφυΐα και η πίστη του στη δύναμη και την μνήμη του λαού, τον οδήγησε σε συνθέσεις ευρύτατης αποδοχής. Γι’ αυτό η μουσική του, ιδιαίτερα στο έντεχνο λαϊκό τραγούδι, το οποίο αγκάλιασε τον έντεχνο ελληνικό ποιητικό λόγο, ήταν και παραμένει διαχρονική. Γιατί η μουσική του ασκείται μεν ως τέχνη, αλλά είναι βαθειά βασισμένη σ’ αυτά που μας ενώνουν σαν μνήμη και πράξη, δηλαδή στην κοινή μας γλώσσα και τις μουσικές φόρμες της δημοτικής και βυζαντινής μας μουσικής.
Ο Μίκης, αν και ιδεολογικά υπήρξε στρατευμένος με την αριστερά, θεωρούσε ότι είχε πάντα στους δρόμους του, όπως ο ίδιος έχει γράψει, την προστασία του Αρχαγγέλου, του οποίου το όνομα φέρει. Δεν είναι τυχαίο ότι στη βιογραφία του, την οποία έγραψε ο ίδιος έδωσε τον τίτλο «Δρόμοι του Αρχάγγελου». Με βάση την αγάπη του στον Άνθρωπο, τη συμπαντική ανθρωπιά, την Ειρήνη, θα έχει σε όλη του τη ζωή του την αγία εικόνα του συνονόματου του μέσα στο σπίτι του. Και κάτω από τα φτερά του Αρχαγγέλου θα εκφράσει με τη μουσική του το βυζαντινό μέλος, μέσα από τους ήχους του οποίου διαμόρφωσε το μουσικό του πιστεύω. Ένα πιστεύω μουσικής μνήμης, βασισμένο στις επιδράσεις της νερομάνας, όπως ο ίδιος ονομάζει τη βυζαντινή μουσική μας παράδοση.
Αυτή η μουσική θρησκευτική του πορεία εκφράζεται μέσα στο συνολικό του έργο, αλλά κυρίως:
Πρώτον, από τη λειτουργία του Ιερού Χρυσοστόμου με τον τίτλο «Θεία Λειτουργία» (MISSA GRECA), σύνθεση του 1982-83, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1984 με μικτή χορωδία, απόδοση κειμένου διακόνου και ψάλτη από τον Μανώλη Μητσιά και αναγνώστη τον Κώστα Καζάκο. Μια Λειτουργία, η οποία αποδόθηκε πριν λίγα χρόνια και στον Μητροπολιτικό μας ναό, εδώ στη Χίο με πρωτοβουλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας κ.κ. Μάρκου.
Δεύτερον, τη Λειτουργία Αρ. 2 (για τα παιδιά που σκοτώνονται στους πολέμους) σε κείμενο του Τάσου Λειβαδίτη, της οποίας η πρώτη εκτέλεση έγινε στη Στοκχόλμη και τη Δρέσδη το 1983.
Τρίτον, την «Ακολουθία εις κεκοιμημένους» (Requiem), τη νεκρώσιμη δηλαδή ακολουθία της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τα ιδιόμελα τροπάρια του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού. Ένα έργο για μικτή χορωδία, παιδική χορωδία, σολιστική ορχήστρα, το οποίο παρουσιάστηκε στην Ελλάδα το 2007 στη Μητρόπολη των Αθηνών παρουσία του Μακαριώτατου τότε μακαριστού Χριστόδουλου και πολλές φορές στο εξωτερικό (το 1997 με ρώσους σολιστ και τη Συμφωνική Ορχήστρα της Αγίας Πετρούπολης).
Τέταρτο, τη Συμφωνία Νο. 3, σύνθεση για σόλο Σοπράνο, Χορωδία και Συμφωνική Ορχήστρα, η οποία γράφτηκε το 1980-81 και παίχθηκε στην Αθήνα, το Βερολίνο, τη Μόσχα και αλλού. Το έργο αυτό βασίζεται στο έργο «Τρελή Μάνα» του Διονυσίου Σολωμού και μέρος από το ποίημα «Πόλη» του Κ. Καβάφη και εμπεριέχει στο τρίτο της μέρος τους τρεις βυζαντινούς ύμνους της Μεγάλης Παρασκευής.
Πέμπτο, το έργο του «Κασσιανή», το οποίο αποτελεί και το πρώτο του θρησκευτικό έργο, αφού γράφτηκε και παρουσιάσθηκε στην Τρίπολη το 1942, όταν ο Μίκης ήταν μόλις 17 ετών. Πρόκειται για έργο για τετράφωνη μικτή χορωδία και αργότερα με ορχήστρα, το οποίο ο ίδιος έχει δηλώσει ότι «την τοποθετώ ανάμεσα στα κορυφαία έργα μου».
Έκτο, τη «Συμφωνία αρ. 1», την οποία αργότερα μετέτρεψε σε «Αποκάλυψη» για να την ξεχωρίσει από την «Πρώτη Συμφωνία» (1948-1953). Όπως λέει ο ίδιος, η «Αποκάλυψη» περιγράφει την αγωνία των ανθρώπων για την αναζήτηση του Θεού και την κατανόηση του αινίγματος της ζωής, στηρίζοντας έτσι τη βασική του θεωρία της Συμπαντικής Αρμονίας.
Έβδομο, προσωπικά, πέρα από τα καθ’ εαυτού θρησκευτικά του έργα, θα πρόσθετα τα πιο σημαντικά «βυζαντινού μέλους» δημιουργήματα του όπως:
- Το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ σε στίχους και κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη (1964)
- Τα ΕΠΙΦΑΝΙΑ ΑΒΕΡΩΦ σε στίχους Γιώργου Σεφέρη (1970)
- Το ΤΤΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ σε στίχους Μίκη Θεοδωράκη (1962)
- Τους ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥΣ σε στίχους Γιάννη Θεοδωράκη και τέλος
- Το ΑΡΚΑΔΙΑ V (πνευματικό εμβατήριο του Άγγελου Σικελιανού)
Ο Μίκης Θεοδωράκης είχε βαθειά συνείδηση των ριζών της ελληνικής μουσικής. Τα τραγούδια του – το βλέπουμε σε όλη του τη ζωή – τον απορροφούν, τον αλλοτριώνουν. Γίνεται ένα το σώμα με την ψυχή του. Γίνεται Άνθρωπος και ταυτόχρονα γίνεται θεϊκός. Γίνεται ένας συμπαντικός άνθρωπος. Όπως ο ίδιος λέει: «Είμαι παιδί που γεννήθηκε με τη βυζαντινή μουσική… Αλλά φυσικά ο ογκόλιθος πάνω στην οποία πάτησα σαν άνθρωπος και σαν μουσικός είναι το «Τη Υπερμάχω». Να θυμίσω ότι πρώτος ο Μίκης Θεοδωράκης ανέλυσε και απέδειξε τη σχέση του «τη Υπερμάχω» με τη «Συννεφιασμένη Κυριακή» του Τσιτσάνη, για να δείξει έτσι το πέρασμα της μνήμης στη σύγχρονη μουσική.
Για να δείξει πόσο πολύ είμαστε όλοι εξοικειωμένοι με τις μελωδίες των βυζαντινών ύμνων, τους οποίους συνεχώς ακούμε σε τόσες πολλές στιγμές της ζωής μας. Μελωδίες που κυριολεκτικά γίνονται ένα με την ψυχή και το μυαλό μας, που επιδρούν απόλυτα στη μουσική μας μνήμη.
Σε όλα τα θρησκευτικού χαρακτήρα έργα του ο Μίκης Θεοδωράκης σεβάστηκε απόλυτα τις θέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας για τα βυζαντινά μέλη των λειτουργιών της. Γι’ αυτό σε όλα αυτά τα έργα του δεν χρησιμοποιεί μουσικά όργανα, παρά μόνο ανθρώπινες φωνές, είτε ως μονωδία, είτε ως μικτή ή παιδική χορωδία. Όπως ο ίδιος γράφει προλογικά στην παρουσίαση του έργου του «Θεία Λειτουργία»: «Προσωπικά είχα την τύχη να ζυμωθώ από μικρός με τη μουσική της εκκλησίας. Γι’ αυτό ήθελα να δημιουργήσω έναν μελωδικό κόσμο και σ’ ένα βαθμό αρμονικό, που να προσφέρει κάτι καινούργιο χωρίς ταυτόχρονα να ξεφεύγει από τα πλαίσια της (εκκλησιαστικής) παράδοσης… Ως οπαδός πολιτικά της ελληνικής αριστεράς μοίραζα την αγάπη μου ανάμεσα στον Χριστό και τον Πλάτωνα – ή πιο σωστά τον Σωκράτη και νομίζω ότι ο Μαρξ και ο Λένιν ήρθαν μέσα μου για να ολοκληρώσουν την αντίληψη μου για τη βαθύτατη ηθική, ψυχική και πνευματική ανάγκη που ένιωθα για τη θεοποίηση του Ανθρώπου. Το μήνυμα της Ειρήνης και της Αγάπης ήταν το θεμέλιο πάνω στο οποίο έχτιζα τις σχέσεις μου με τους άλλους… και κυρίως με τον ίδιο τον εαυτό μου. Για μένα δεν υπάρχει καμιά απολύτως αντίφαση σε κανένα επίπεδο. Ακόμα και σε δύσκολες περιόδους, όταν συνέθετα ορατόριο το 1944 αγωνιωδώς αναζητούσα τον Θεό. Τον αναζητούσα στο Φως, τον αναζητούσα στο Σκότος. Και τον βρήκα στο πρόσωπο του Ανθρώπου.
Αυτή την αναζήτηση εκφράζει με τον πιο θρησκευτικό μελωδικό του τρόπο στο τραγούδι «Δοξαστικό» με το οποίο κλείνει το λαϊκό ορατόριο «Το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού». Μια αναζήτηση ενότητας.
Προσέξτε τους τελευταίους στίχους που είναι δικοί του:
«Ενωθείτε βράχια βράχια
Ενωθείτε χέρια χέρια
……
Σήμερα παντρεύουμε τον Ήλιο
Τον Ήλιο με τη νύφη τη μονάκριβη
Την Πασχαλιά
……
Πολυχρόνιος ημέρα
Τη υπερμάχω, τη υπερμάχω»
Θα γράψει ο Μίκης:
Τη θρησκευτικότητα δεν την εγκατέλειψα ούτε μια στιγμή. Την αναζητούσα όμως στον Άνθρωπο.». Γράφοντας μάλιστα προλογικά για τη «Λειτουργία Νο. 2 για τα παιδιά που σκοτώνονται στους πολέμους», σε στίχους Τάσου Λειβαδίτη (1983) σημειώνει: «Πίσω από τους στίχους του Λειβαδίτη αισθανόμουνα έντονα την παρουσία αυτού του συμπαντικού θρησκευτικού συναισθήματος, που έχει ανάγκη από μιαν Εκκλησία στις διαστάσεις της υφηλίου… όπου Άγιος είναι ο καθένας και όλοι, είναι δηλαδή ο απλός Άνθρωπος…Το βασικό θρησκευτικό αίσθημα είναι η πανδημιουργός Αγάπη». Και η συγχώρεση, θα πρόσθετα εγώ.
