Η Χίος βιώνει οικονομικό και δημογραφικό τέλμα
Η συζήτηση για το μέλλον της Χίου διεξάγεται συχνά με όρους πολιτικού ευχολογίου, τοπικιστικής αυταρέσκειας ή επιφανειακής συναισθηματικής προσκόλλησης. Όταν, όμως, η ανάλυση μεταφερθεί στο πεδίο της περιφερειακής οικονομικής και της δημογραφικής στατιστικής, η εικόνα απογυμνώνεται από κάθε αυταπάτη: η Χίος βιώνει μια παρατεταμένη διαδικασία παραγωγικής αποδιάρθρωσης. Το σημερινό μοντέλο είναι κλινικά νεκρό
Το οικονομικό μοντέλο του νησιού δεν είναι απλώς ανεπαρκές. Έχει εξαντλήσει κάθε αναπτυξιακή δυναμική και εμείς ρίχνουμε το σεντόνι στον καθρέφτη για να μην τον κοιτάξουμε. Μπορεί ακόμη να συντηρεί ένα επίπεδο κατανάλωσης, δεν μπορεί όμως επουδενί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πληθυσμιακή ανανέωση, παραγωγική επέκταση και βιώσιμη ευημερία.
Η μακροχρόνια επιβίωση μιας νησιωτικής οικονομίας εξαρτάται πρωτίστως από την ικανότητά της να παράγει εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Δηλαδή προϊόντα και υπηρεσίες που δεν καταναλώνονται αποκλειστικά από την τοπική αγορά, αλλά μπορούν να πωληθούν εκτός νησιού και να εισαγάγουν νέο εισόδημα σε αυτό.
Αν δεν κατανοήσουμε αυτή τη στοιχειώδη οικονομική αλήθεια, η πορεία της επόμενης δεκαπενταετίας είναι προδιαγεγραμμένη. Καμία δημοτική αρχή, κανένα πρόγραμμα ΕΣΠΑ και καμία κεντρική κυβέρνηση δεν μπορεί να ανατρέψει από μόνη της αυτή την πορεία, όσο η τοπική οικονομία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο κατανάλωσης και παραγωγικής αδράνειας.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την αναστροφή της σημερινής πορείας δεν είναι μόνο οι αντικειμενικές δυσκολίες της νησιωτικότητας. Είναι και η αδυναμία σημαντικού μέρους του τοπικού πολιτικού προσωπικού να αντιληφθεί πώς λειτουργεί η πραγματική οικονομία. Πλήρης πολιτική σύγχυση και απουσία οικονομικής λογικής.
Εδώ και χρόνια παρακολουθούμε ένα επαναλαμβανόμενο θέατρο μετάθεσης ευθυνών. Η Δημοτική Αρχή και οι βουλευτές του νησιού ανταλλάσσουν κατηγορίες, επικαλούνται αρμοδιότητες τρίτων, ανακυκλώνουν εξαγγελίες και υπόσχονται έργα που «έρχονται» εδώ και δεκαετίες. Η αντιπαράθεση επικεντρώνεται συνήθως στο ποιος ευθύνεται για τη στασιμότητα, όχι στο ποιο παραγωγικό σχέδιο μπορεί να την ανατρέψει.
Το πραγματικό πρόβλημα της Χίου δεν είναι ιδεολογικό. Δεν είναι ζήτημα «Δεξιάς» ή «Αριστεράς» και ασφαλώς δεν λύνεται με κομματικές παρωπίδες. Η πολιτική ιστορία της τελευταίας δεκαετίας στην Ελλάδα απέδειξε, άλλωστε, πόσο περιορισμένη σχέση έχουν πλέον αυτές οι ταμπέλες με την οικονομική πολιτική που εφαρμόζεται στην πράξη.
Επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ εφαρμόστηκε μια εξαιρετικά αυστηρή δημοσιονομική προσαρμογή, με υψηλή φορολογική επιβάρυνση της παραγωγής, ιδιωτικοποιήσεις και εφαρμογή περιοριστικών μνημονιακών όρων. Επί διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας αναπτύχθηκε ένα εκτεταμένο σύστημα κρατικών ενισχύσεων, επιδομάτων, pass και vouchers. Τα μέτρα αυτά μπορούν, σε περιόδους κρίσης, να περιορίζουν προσωρινά την απώλεια εισοδήματος. Δεν αποτελούν, όμως, παραγωγική πολιτική και δεν δημιουργούν από μόνα τους νέο πλούτο.
Όταν η ίδια η πολιτική πραγματικότητα ακυρώνει τις παραδοσιακές ιδεολογικές ταμπέλες, είναι παράλογο η συζήτηση στη Χίο να εξακολουθεί να διεξάγεται με όρους κομματικής περιχαράκωσης.
Η οικονομία δεν υπακούει σε συνθήματα. Υπακούει σε αριθμούς, κίνητρα, παραγωγικότητα, κόστος, επενδύσεις και ισοζύγια. Όταν ένας τόπος δεν παράγει αρκετή αξία, φτωχαίνει ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά. Οι επιχορηγήσεις μπορούν να καθυστερήσουν τις συνέπειες αυτής της πραγματικότητας. Δεν μπορούν να την ακυρώσουν.
Η δημογραφική υποχώρηση είναι παραγωγικό πρόβλημα.Σύμφωνα με τα στοιχεία των Απογραφών Πληθυσμού της ΕΛΣΤΑΤ, ο μόνιμος πληθυσμός της Περιφερειακής Ενότητας Χίου υποχώρησε από 51.320 κατοίκους το 2011 σε 50.361 κατοίκους το 2021. Πρόκειται για ονομαστική μείωση περίπου 1,87%.
Η αριθμητική αυτή μεταβολή δεν αποτυπώνει πλήρως το πρόβλημα. Πίσω από τη σχετικά περιορισμένη μείωση του συνολικού πληθυσμού βρίσκεται μια πολύ σοβαρότερη ποιοτική μεταβολή: η γήρανση και η συρρίκνωση των παραγωγικών ηλικιών.
Στην ύπαιθρο της Χίου, και ιδιαίτερα στη Βόρεια Χίο, η υποχώρηση είναι εντονότερη. Σε ορισμένους οικισμούς οι πληθυσμιακές απώλειες φέρεται να φτάνουν σε διψήφια ποσοστά μέσα σε μία δεκαετία. Η φυγή νέων, επιστημόνων και ειδικευμένων εργαζομένων αυξάνει τον δημογραφικό λόγο εξάρτησης και περιορίζει τη δυνατότητα ανανέωσης του εργατικού δυναμικού.
Όταν συρρικνώνονται οι ηλικίες 20 έως 39 ετών, η τοπική οικονομία δεν χάνει απλώς εργαζομένους. Χάνει δυνητικούς επιχειρηματίες, καταναλωτές, φορολογουμένους και γονείς της επόμενης γενιάς. Χάνει, με άλλα λόγια, τη δυνατότητα αναπαραγωγής της οικονομικής και κοινωνικής της βάσης.
Το αποτέλεσμα είναι ένας αυτοτροφοδοτούμενος μηχανισμός παρακμής. Η έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών προκαλεί φυγή. Η φυγή μειώνει το εργατικό δυναμικό και την εσωτερική ζήτηση. Η συρρίκνωση της αγοράς αποθαρρύνει νέες επενδύσεις. Και η απουσία επενδύσεων προκαλεί νέα φυγή.
Η κοινωνική διάσταση είναι εξίσου σοβαρή. Η ερήμωση των χωριών οδηγεί σε αποδυνάμωση του κοινωνικού ιστού, σε πίεση ή κλείσιμο σχολικών μονάδων, σε υποχώρηση βασικών υπηρεσιών και, σταδιακά, σε απώλεια της τοπικής πολιτισμικής συνέχειας.
Ένας τόπος χωρίς νέες οικογένειες δεν γερνά απλώς. Αλλάζει οικονομική φυσιογνωμία. Η ζήτησή του περιορίζεται όλο και περισσότερο στις υπηρεσίες φροντίδας, στην υγεία και στη βασική κατανάλωση. Ολόκληρες περιοχές κινδυνεύουν έτσι να μετατραπούν σε μια οικονομία διαχείρισης της γήρανσης, χωρίς επαρκή παραγωγική ανανέωση.
Η οικονομική αρχιτεκτονική του νησιού χαρακτηρίζεται από δομική ασυμμετρία. Η παραγωγική βάση είναι στενή, η μεταποίηση περιορισμένη και το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας συγκεντρώνεται στις υπηρεσίες και στην κατανάλωση. Ζούμε στην ψευδαίσθηση του εισαγόμενου εισοδήματος
Η κρίσιμη διάκριση είναι ανάμεσα στο εισόδημα που κυκλοφορεί στη Χίο και στην αξία που παράγεται στη Χίο.
Το νησί δεν στερείται εξωτερικών εισοδηματικών ροών. Η ναυτιλία, οι συντάξεις, οι μισθοί του Δημοσίου, τα εμβάσματα και οι κρατικές ή ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η συμβολή τους είναι αδιαμφισβήτητη. Αυτές οι εισροές, όμως, δεν ταυτίζονται με το εγχώρια παραγόμενο προϊόν.
Πρόκειται σε σημαντικό βαθμό για εισόδημα που δημιουργείται εκτός της τοπικής παραγωγικής διαδικασίας και στη συνέχεια μεταφέρεται στο νησί. Τροφοδοτεί την κατανάλωση, το λιανικό εμπόριο, την εστίαση, την αγορά ακινήτων και την οικοδομή. Δεν δημιουργεί, όμως, αυτομάτως έναν ισχυρό παραγωγικό πολλαπλασιαστή.
Όταν η τοπική ζήτηση καλύπτεται κυρίως από προϊόντα που έχουν παραχθεί αλλού, μεγάλο μέρος της δαπάνης διαρρέει αμέσως εκτός νησιού. Τρόφιμα, ενέργεια, οχήματα, εξοπλισμός και καταναλωτικά αγαθά εισάγονται από την υπόλοιπη Ελλάδα ή το εξωτερικό. Επομένως, το εισόδημα περνά από την τοπική αγορά, αλλά μόνο ένα περιορισμένο μέρος του μετατρέπεται σε νέα παραγωγική ικανότητα.
Με απλά λόγια: το χρήμα κυκλοφορεί στη Χίο, αλλά δεν ριζώνει επαρκώς στη Χίο.
Στον πρωτογενή τομέα, η μαστιχοκαλλιέργεια αποτελεί αναμφίβολα το ισχυρότερο συγκριτικό πλεονέκτημα του νησιού. Η μαστίχα είναι προϊόν παγκόσμιας μοναδικότητας, με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης και σημαντική διεθνή αναγνωρισιμότητα.
Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να είμαστε σαφείς: η μαστίχα είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός παραγωγικός πυλώνας, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει ολοκληρωμένο οικονομικό μοντέλο για ολόκληρο το νησί. Δεν μπορεί να απορροφήσει το σύνολο του εργατικού δυναμικού ούτε να προσφέρει διέξοδο σε όλες τις επαγγελματικές και επιστημονικές ειδικότητες.
Παράλληλα, μεγάλο μέρος της υπόλοιπης αγροτικής παραγωγής παραμένει μικρής κλίμακας, κατακερματισμένο και ανεπαρκώς συνδεδεμένο με τη μεταποίηση και τις αγορές εκτός Χίου.
Στον δευτερογενή τομέα, η μεταποίηση παραμένει περιορισμένη. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Χίος δεν διαθέτει ποιοτικά προϊόντα. Είναι ότι δεν έχει αναπτύξει σε επαρκή κλίμακα τις διαδικασίες που μετατρέπουν την πρώτη ύλη σε προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η πραγματική υπεραξία δεν βρίσκεται μόνο στην παραγωγή. Βρίσκεται στην έρευνα, στη μεταποίηση, στην πιστοποίηση, στην τυποποίηση, στη συσκευασία, στο εμπορικό σήμα, στη διανομή και στην εξαγωγή. Όταν τα στάδια αυτά εκτελούνται εκτός νησιού, εκτός νησιού παραμένει και σημαντικό μέρος της προστιθέμενης αξίας.
Στον τριτογενή τομέα, η οικονομική δραστηριότητα συγκεντρώνεται στις υπηρεσίες, στο λιανικό εμπόριο, στην εστίαση και στον δημόσιο τομέα. Πρόκειται για αναγκαίες δραστηριότητες, οι οποίες όμως εξαρτώνται κατά κύριο λόγο από την ήδη υπάρχουσα τοπική ζήτηση.
Δεν εισάγουν κατ’ ανάγκη νέο εισόδημα στο νησί. Ανακυκλώνουν το εισόδημα που έχει ήδη εισρεύσει σε αυτό.
Αυτό είναι το θεμελιώδες πρόβλημα μιας οικονομίας προσανατολισμένης κυρίως στα μη εμπορεύσιμα αγαθά και στις υπηρεσίες: μπορεί να συντηρεί την κατανάλωση, αλλά δεν διευρύνει αυτομάτως την παραγωγική βάση από την οποία θα προέλθει το μελλοντικό εισόδημα.
Η κοινωνική συνέπεια αυτού του μοντέλου είναι η εμπέδωση μιας οικονομικής κουλτούρας μεταπρατισμού και εξάρτησης. Δεν πρόκειται για ηθική μομφή προς τους πολίτες. Πρόκειται για την προβλέψιμη αντίδραση των οικονομικών υποκειμένων στα κίνητρα που παράγει το ίδιο το σύστημα.
Όταν η τοπική οικονομία ανταμείβει περισσότερο τη μεσολάβηση, την κατανάλωση εισαγόμενων αγαθών και την πρόσβαση σε δημόσιες μεταβιβάσεις από ό,τι την παραγωγή, την επένδυση και το επιχειρηματικό ρίσκο, οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται αναπόφευκτα σε μια μαύρη τρύπα.
Δημιουργείται έτσι μια στρεβλή αγορά εργασίας, στην οποία μεγάλο μέρος των θέσεων είναι είτε εποχικό και χαμηλής εξειδίκευσης είτε εξαρτημένο, άμεσα ή έμμεσα, από το δημόσιο χρήμα.
Οι νέοι επιστήμονες και οι εργαζόμενοι υψηλής τεχνικής εξειδίκευσης βρίσκουν περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης αντίστοιχες των προσόντων τους. Καλούνται είτε να αποδεχθούν την επαγγελματική υποβάθμιση είτε να εγκαταλείψουν το νησί.
Αυτό αποτελεί συστηματική αποεπένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Οι οικογένειες και το κράτος αναλαμβάνουν το κόστος εκπαίδευσης, αλλά η παραγωγική απόδοση αυτής της επένδυσης μεταφέρεται στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη ή στο εξωτερικό.
Η Χίος δεν εξάγει μόνο νέους ανθρώπους. Εξάγει δεξιότητες, φορολογικά έσοδα, καινοτομία, γεννήσεις και μελλοντική επιχειρηματικότητα.
Η ιστορία της περιφερειακής ανάπτυξης είναι γεμάτη από περιπτώσεις περιοχών που εγκλωβίστηκαν σε παρόμοιες αυταπάτες. Θεώρησαν ότι οι δημόσιες επιχορηγήσεις , οι επιδοτήσεις ή η εξάρτηση από έναν μόνο οικονομικό πυλώνα μπορούσαν να υποκαταστήσουν τη δημιουργία μιας διαφοροποιημένης παραγωγικής βάσης.
Η Νότια Ιταλία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για δεκαετίες, το ιταλικό κράτος διοχέτευσε σημαντικούς πόρους στο Mezzogiorno μέσω επιδοτήσεων, δημόσιων επενδύσεων και κρατικής απασχόλησης. Παρά την κλίμακα των παρεμβάσεων, η περιφερειακή απόκλιση δεν εξαλείφθηκε.
Η βασική παθογένεια ήταν ότι η εξωτερική χρηματοδότηση δεν μετατράπηκε σε επαρκώς αυτόνομη και ανταγωνιστική παραγωγική βάση. Μεγάλο μέρος της περιοχής παρέμεινε εξαρτημένο από τις δημόσιες μεταβιβάσεις, ενώ οι νέοι εξακολούθησαν να μετακινούνται προς τον ιταλικό Βορρά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Το δίδαγμα είναι σαφές: οι μεταβιβάσεις μπορούν να χρηματοδοτούν την κατανάλωση και τις υποδομές. Αν δεν ενισχύσουν την παραγωγικότητα, την επιχειρηματικότητα και την εξωστρέφεια, καταλήγουν να διαχειρίζονται την υστέρηση αντί να την ανατρέπουν.
Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί διαφορετικό, αλλά εξίσου χρήσιμο παράδειγμα. Η μακροχρόνια εξάρτηση από τη λιγνιτική δραστηριότητα δημιούργησε μια οικονομία με περιορισμένη διαφοροποίηση.
Όταν ξεκίνησε η απολιγνιτοποίηση, αποκαλύφθηκε το βάθος αυτής της εξάρτησης. Η μετάβαση δημιούργησε ισχυρές πιέσεις στην απασχόληση και στην τοπική οικονομία, ακριβώς επειδή δεν είχε αναπτυχθεί εγκαίρως μια επαρκής εναλλακτική παραγωγική βάση.
Η Χίος δεν ταυτίζεται με καμία από αυτές τις περιοχές. Εμφανίζει, όμως, την ίδια επικίνδυνη λογική: εξάρτηση από εξωτερικές ροές εισοδήματος, ανεπαρκή παραγωγική διαφοροποίηση και διαρκή αναβολή των δύσκολων αποφάσεων.
Αν περιοριστούν τα «έτοιμα» εισοδήματα ή υποχωρήσει η αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων και των ναυτικών, το νησί θα βρεθεί χωρίς επαρκές παραγωγικό δίχτυ ασφαλείας.
Καμία σοβαρή οικονομική πρόβλεψη δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως βεβαιότητα, ειδικά όταν αφορά μια μικρή περιφερειακή οικονομία. Μπορεί, όμως, να διατυπωθεί ένα εύλογο σενάριο βάσης: τι θα συμβεί εάν οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν χωρίς ουσιαστική μεταβολή πολιτικής έως το 2035 ή το 2040;
Η δημογραφική συρρίκνωση θα συνεχιστεί. Το κρίσιμο μέγεθος δεν θα είναι μόνο ο συνολικός αριθμός των κατοίκων, αλλά η περαιτέρω μείωση των οικονομικά ενεργών ηλικιών. Η τοπική αγορά θα περιοριστεί και η διατήρηση σχολείων, υπηρεσιών υγείας, μεταφορών και άλλων υποδομών θα γίνεται ακριβότερη ανά κάτοικο.
Η ποιότητα της απασχόλησης θα υποχωρήσει. Η αγορά εργασίας θα συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο σε εποχικές ή χαμηλά αμειβόμενες υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, οι επιχειρήσεις θα δυσκολεύονται να βρουν εξειδικευμένο προσωπικό. Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού θα περιορίζει τις επενδύσεις και η απουσία επενδύσεων θα εντείνει τη φυγή ανθρώπινου δυναμικού.
Η παραγωγική εξάρτηση θα μεγαλώσει. Η μαστίχα θα παραμείνει ο ισχυρότερος πυλώνας του πρωτογενούς τομέα, ενώ άλλες καλλιέργειες κινδυνεύουν να περιοριστούν περαιτέρω λόγω έλλειψης νερού, εργατικών χεριών, οικονομιών κλίμακας και πρόσβασης στις αγορές. Η εξάρτηση από εισαγόμενα τρόφιμα, ενέργεια και καταναλωτικά αγαθά θα αυξηθεί, ενισχύοντας την έκθεση του νησιού στις διακυμάνσεις των τιμών και στο μεταφορικό κόστος.
Η κοινωνική συνοχή θα δοκιμαστεί. Η συρρίκνωση της μεσαίας τάξης και η έλλειψη προοπτικής για τους νέους θα διευρύνουν την απόσταση ανάμεσα σε όσους διαθέτουν εισόδημα από τη ναυτιλία, συντάξεις, περιουσία ή άλλες εξωτερικές πηγές και σε όσους εξαρτώνται αποκλειστικά από την ασθενή εγχώρια αγορά εργασίας.
Το σενάριο αυτό δεν περιγράφει μια θεαματική κατάρρευση από τη μία ημέρα στην άλλη. Περιγράφει κάτι πιο ύπουλο: μια σταδιακή ισορροπία παρακμής, στην οποία κάθε έτος είναι λίγο χειρότερο από το προηγούμενο, χωρίς καμία μεμονωμένη στιγμή να θεωρείται αρκετά δραματική ώστε να επιβάλει αλλαγή πορείας.
Η Χίος δεν χρειάζεται άλλες υποσχέσεις ούτε κομματικούς «σωτήρες». Χρειάζεται την εφαρμογή μιας απλής αλλά απαιτητικής οικονομικής λογικής: παραγωγή, καθετοποίηση, διαφοροποίηση και εξαγωγές.
Στον πρωτογενή τομέα, πρέπει να περιοριστεί η πώληση ασυσκεύαστων ή ελάχιστα επεξεργασμένων προϊόντων. Η τοπική παραγωγή, από τα εσπεριδοειδή και το ελαιόλαδο έως το κρασί και τα τυροκομικά, πρέπει να συνδεθεί συστηματικά με τη μεταποίηση, την τυποποίηση, την πιστοποίηση, το branding, τα οργανωμένα δίκτυα διανομής και τις αγορές εκτός Χίου.
Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται μόνο σε τόνους παραγωγής ή σε στρέμματα καλλιέργειας. Πρέπει να μετριέται σε προστιθέμενη αξία που παράγεται και παραμένει στο νησί.
Στη μεταποίηση και στην καινοτομία, η κλίμακα της Χίου δεν ευνοεί βαριές βιομηχανικές επενδύσεις. Ευνοεί, όμως, μικρές και ευέλικτες μονάδες υψηλής εξειδίκευσης.
Η βιοτεχνολογία και η έρευνα γύρω από τη μαστίχα, η γαλάζια οικονομία, οι ναυτιλιακές τεχνολογίες και οι εξαγώγιμες ψηφιακές υπηρεσίες μπορούν να λειτουργήσουν ως νέοι παραγωγικοί πυλώνες. Η απλή αναφορά στους τομείς αυτούς, βέβαια, δεν αρκεί. Χρειάζονται συγκεκριμένες αγορές-στόχοι, χρηματοδότηση, δεξιότητες, επιχειρηματικές συνεργασίες και μετρήσιμα αποτελέσματα. Διαφορετικά, η «καινοτομία» θα μετατραπεί σε ακόμη ένα πολιτικό σύνθημα χωρίς οικονομικό περιεχόμενο.
Στις υποδομές, η Χίος χρειάζεται έργα με σαφές παραγωγικό αντίκρισμα: ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, λειτουργικές λιμενικές και αεροπορικές υποδομές, αξιόπιστες μεταφορικές συνδέσεις και σύγχρονα ψηφιακά δίκτυα.
Κάθε δημόσιο έργο πρέπει να αξιολογείται με βάση τη συμβολή του στη μείωση του παραγωγικού κόστους, στην προσέλκυση επενδύσεων και στην αύξηση της εξωστρέφειας. Όχι με βάση το αν μπορεί να εγκαινιαστεί εγκαίρως πριν από τις επόμενες εκλογές.
Στη δημόσια λογοδοσία, κάθε αναπτυξιακή εξαγγελία πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένα ερωτήματα: Πόση ιδιωτική επένδυση κινητοποιεί; Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας δημιουργεί; Πόσες απαιτούν υψηλές δεξιότητες; Πόση προστιθέμενη αξία παραμένει στο νησί; Πόσες πωλήσεις εκτός Χίου παράγει; Πότε ολοκληρώνεται και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη της υλοποίησης;
Αν δεν υπάρχουν μετρήσιμες απαντήσεις, δεν έχουμε αναπτυξιακή πολιτική. Έχουμε διαχείριση κονδυλίων και επικοινωνιακή παραγωγή εξαγγελιών.
Το δίλημμα για τη Χίο είναι πλέον υπαρξιακό.
Ή θα συνεχίσει να ανέχεται το πολιτικό θέατρο της αδράνειας, τη μετάθεση ευθυνών και τη συντήρηση ενός μοντέλου που έχει εξαντλήσει τα όριά του ή θα επιβάλει τη μετάβαση σε μια οικονομία παραγωγής, καθετοποίησης, επενδύσεων και εξαγωγών.
Η πρώτη επιλογή είναι πολιτικά εύκολη. Επιτρέπει σε όλους να υπόσχονται χωρίς να συγκρούονται με συμφέροντα, νοοτροπίες και παγιωμένες εξαρτήσεις.
Η δεύτερη είναι δύσκολη. Απαιτεί προτεραιότητες, αξιολόγηση, λογοδοσία και μεταφορά πόρων από τη βραχυπρόθεσμη κατανάλωση στη μακροχρόνια παραγωγική ικανότητα.
Είναι, όμως, η μόνη οικονομικά βιώσιμη επιλογή.
Διαφορετικά, η Χίος θα συνεχίσει να χάνει νέους, εργατικό δυναμικό και παραγωγική γη, μέχρι να μετατραπεί σε έναν τόπο γερασμένο, οικονομικά εξαρτημένο και ανίκανο να αναπαράγει την ίδια του την κοινωνία.
Η ζημιά δεν θα συμβεί ξαφνικά. Συμβαίνει ήδη, σιωπηλά, κάθε φορά που ένας νέος επιστήμονας φεύγει, μια καλλιέργεια εγκαταλείπεται, μια επένδυση ματαιώνεται και ένα ακόμη έργο μεταφέρεται στην επόμενη προγραμματική περίοδο.
Η Χίος δεν χρειάζεται άλλη μία υπόσχεση. Χρειάζεται παραγωγικό σχέδιο, θεσμική συνέχεια και μια κοινωνία που θα απαιτεί αποτελέσματα αντί για εξαγγελίες πριν η σταδιακή παρακμή μετατραπεί σε μη αναστρέψιμη πραγματικότητα.
Μιχάλης Φυτούσης
Οικονομολόγος
