Κοινότητα Χαλκειούς: Η πόλη εάλω ποτε ομως πραγματικά?

Η Πόλη Εάλω το 1453 ή το 1204

Σαν σήμερα το 1453 έπεσε η Βασιλεύουσα στα χέρια των βαρβάρων. 29 Μαΐου 1453 ημέρα μνήμης και ιστορικής αναφοράς σε μία από τις σημαντικότερες και θλιβερές στιγμές της Ιστορίας μας. Η άλωση της Κωνσταντινούπολής σήμανε το τέλος της ένδοξης Βυζαντινής αυτοκρατορίας και η έναρξη του σκοταδισμού για όλη την Ελληνική επικράτεια.

Η Ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η πιο ένδοξη και μακροχρόνια αυτοκρατορία της ιστο­ρίας της γης, στάθηκε για χίλια και πλέον χρόνια στο σταυροδρόμι δύο διαφορετικών κόσμων και διέσωσε τα ιερά και τα όσια από ποικιλώνυμους και αναρίθμητους βαρβάρους, που σε αλλεπάλ­ληλα κύματα απειλούσαν να καταλύσουν ολόκληρη τη Δύση.

Τελευταίοι βάρβαροι κατακτητές παρουσιάζονται οι Τούρκοι, που ήρθαν και εγκαταστάθη­καν από το Τουρκεστάν στην Προύσα. θα περιορισθούμε στις τελευταίες επιδρομές αυτών, που κατέληξαν στην άλωση της Κων/πόλεως.

Οι Τούρκοι έχουν πατήσει πόδι σε ευρωπαϊκό έδαφος από το 1354 με την κατάληψη της Καλ­λιπόλεως, ενώ έξι χρόνια αργότερα (1360) καταλαμβάνουν τη γειτονική Αδριανούπολη. Το 1422 ο Μουράτ Β’ πολιόρκησε την Κων/πολη χωρίς αποτέλεσμα. Πρόκειται για την τέταρτη κατά σειρά πολιορκία Κων/πόλεως από τους Τούρκους.

Ύστερα απ’ αυτό ο Μουράτ στρέφεται στην κατάληψη των άλλων ελληνικών διαμερισμάτων. Έτσι το 1430 οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Θεσ/νίκη, και τον επόμενο χρόνο (1431) τα Ιωάννινα. Η Πελοπόννησος ήταν αποκομμένη. Στην Προποντίδα έμεινε η Σηλυβρία μόνο. Στον Εύξεινο Πόντο σωζόντουσαν η Μεσημβρία και η Αγχίαλος. Και από τα νησιά διατηρούσε μόνο την Ίμβρο, τη Λήμνο και τη Θάσο.

Η Κων/πολη έχει απομείνει πρωτεύουσα χωρίς επαρχίες, η κατ’ εξοχήν Πόλη. Οι Βυζαντινοί Αυτοκράτορες βλέποντας το μεγάλο κίνδυνο στράφηκαν προς τη Δύση ζητών­τας βοήθεια. Η Ευρώπη όμως δεν ανταποκρίθηκε κατά τη δύσκολη αυτή περίοδο, καίτοι είχε το Βυζάντιο ως προπύργιο της για χίλια τόσα χρόνια.

Το 1449 Αυτοκράτορας του Βυζαντίου έγινε ο Κων/νος ΙΑ’ ο Παλαιολόγος, μέχρι τότε Δεσπότης του Μυστρά. Γενναίος Στρατιώτης ο Κων/νος, μόλις ανέβηκε στο θρόνο, άρχισε να προετοιμάζεται για την άμυνα της Βασιλεύουσας.

Από την πλευρά των Τούρκων με το θάνατο του Μουράτ το 1451 έγινε Σουλτάνος ο γιος του Μωάμεθ Β  σε ηλικία 21 ετών. Ορμητικός και με πείρα διοικητική, γιατί είχε αναπληρώσει τον πατέρα του δύο φορές μέχρι τότε στη διοίκηση του Τουρκικού Κράτους, έστρεψε αμέσως την προσοχή του στην άλωση της Κων/πόλεως. ‘Άυπνος περνούσε τις νύχτες του επαναλαμβάνοντας τα λόγια του Προφήτη (Μωάμεθ·) «ο μεγαλύτερος στρατηγός θα είναι εκείνος ο οποίος θα κατάκτηση την Κων/πολη»

Ύστερα από κατάλληλη προετοιμασία την 5η Απριλίου 1453 ο Μωάμεθ οδηγώντας 250.000 στρατό εμφανίστηκε μπροστά στα τείχη της Κων/πόλεως. Με

το στρατό του αυτό απόκλεισε την Πόλη από ξηρά και με στόλο 400 πλοίων από τη θάλασσα,

Ενώ τόσες δυνάμεις πολιορκούσαν τη Βασιλεύουσα, ο αυτοκράτορας Κων/νος διέθετε για την άμυνα της μόλις 7.000 μαχητές από τους οποίους οι 2.000 ήταν ξένοι μισθοφόροι.

 Τον Ελληνικό στόλο εξ άλλου αποτελούσαν 27 ελληνικά και 19 συμμαχικά πλοία.

Στα γαλανά  παράλια του Βοσπόρου βρίσκονται αντιμέτωποι δύο κόσμοι, ο κόσμος της ωμής βίας, και ο κόσμος του ηθικού μεγαλείου. Συμπλέκονται σε μια θανάσιμη πάλη το σκότος του βαρβαρισμού και το φως του ελληνισμού. Την τρομακτική ανισότητα της σύγκρουσης φανερώ­νουν οι αριθμοί που αναφέραμε πιο πάνω για τις δυνάμεις των αντιπάλων με τη διευκρίνιση ότι τα στίφη των πολιορκητών ήταν αρτιότερα εξοπλισμένα, ενώ οι υπερασπιστές της Πόλης στηρί­ζονταν μόνο στα τείχη που περιέβαλλαν αυτή.

 ­Όταν την 16η Μαΐου οι Τούρκοι είχαν ασφυκτικά πολιορκήσει την Πόλη ο Μωάμεθ πρότεινε στον Κων/νο να την εγκαταλείψει και να πάει στην Πελοπόννησο, όπου θα παρέμεινε ως ανεξάρ­τητος ηγεμόνας, ενώ υποσχέθηκε ακόμη να σεβαστεί τη ζωή και την περιουσία των κατοίκων.

Ο Αυτοκράτορας αφού έλαβε, και τη γνώμη της Συγκλήτου, έδωσε την ιστορική απάντηση. «Το την πόλιν σοι δούναι ουτ’ εμόν εστί, ου άλλου των κατοικούντων εν αυτή. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν, και ου φεισόμεθα της ζωής ημών».

Η άρνηση του Κων/νου Παλαιολόγου να συζητήσει την παράδοση της Πόλης και ν’ αναχωρή­σει δίνει το μέτρο του ηρωισμού του και φανερώνει το γιγάντιο μεγαλείο του. Η απάντηση του αυτή ήταν μια ηθική κληρονομιά για ολόκληρο τον κόσμο.

Στη συνέχεια κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων και έσπευσε να λάβει θέση απλού πολεμι­στή μπροστά την Πύλη του Ρωμανού, στο ασθενέστερο σημείο της άμυνας. Εκεί αγωνίστηκε ηρωικά και έπεσε μαχόμενος μπροστά στον έκπληκτο κατακτητή, γενόμενος αιώνιο υπόδειγμα πατριωτισμού και αυτοθυσίας στην καρδιά κάθε Έλληνα.

Ο τρόπος με τον οποίο ο Κων/νος παρέδωσε την τελευταία του πνοή που δείχνει ακριβώς όλο το μεγαλείο, το ήθος, την παράδοση και τη φιλοσοφία μιας αυτοκρατορίας η οποία στάθηκε υπέρμαχος της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού για δέκα αιώνες.

Ο Κων/νος θυσιάζεται όχι για να σώσει την Πόλη, η οποία εκ των πραγμάτων ήταν καταδικα­σμένη, αλλά για να υπηρετήσει και διαφυλάξει σαν το πολυτιμότερο αγαθό την ελληνική ιδέα, η οποία μόνη αυτή θέρμαινε το έθνος κατά τους φοβερούς χρόνους της δουλείας που ακολούθη­σαν.

Έτσι η πτώση της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας δεν ήταν ένα τέλος, αλλά μια συνέχεια ενός μεγαλείου, ενός πνευματικού και ενδόξου παρελθόντος, το οποίο και στις πιο κρίσιμες στιγμές του αφήνει ιερές και αταλάντευτες παρακαταθήκες ανδρείας, και ελευθερίας.

Έπεσε βέβαια η Πόλη το χιλιόχρονο Βυζάντιο, εξασθενημένο από τις συνεχείς επιδρομές βαρβάρων και τις εσωτερικές διαμάχες, παρέδωσε τα τείχη του στον εχθρό. Εν τούτοις καθημε­ρινά οι άνθρωποι θα μένουν έκπληκτοι μπροστά στο έργο των μεγάλων αυτοκρατόρων, μεγάλων στρατηγών, μεγάλων ιεραρχών και σοφών διδασκάλων.

Μπροστά στο θαύμα του Βυζαντινού πολιτισμού, που για πρώτη φορά πρόσφερε οργανω­μένο κράτος με μέση, ανώτερη και ανώτατη παιδεία, τέλειο κρατικό μηχανισμό, βιομηχανία, κοι­νωνική πρόνοια, γράμματα και τέχνες.

Η άλωση του Βυζαντινού Κράτους δεν υπήρξε μια πτώση, αλλά μια από τις μεγαλύτερες στιγμές της ανθρωπότητας. Ο Βυζαντινός πολιτισμός παραμένει και σήμερα μια ζωντανή πραγ­ματικότητα στις συνειδήσεις όλων των προηγουμένων λαών.

Το Βυζάντιο υπήρξε ο μεγάλος δάσκαλος των Αράβων, Σλάβων και άλλων λαών και χάρισε έμμεσα με τους Άραβες και άμεσα με τους λογίους του στη Δύση, την Αναγέννηση. Όχι σαν ξαναγέννημα του πολιτισμού, αφού ο πολιτισμός ποτέ δεν πέθανε, αλλά σαν αναγέννηση της αρχαίας παράδοσης και με ευρύτερη έννοια ως ακμή και άνθηση του πολιτισμού. Γιατί οι λόγιοι που κατέφυγαν στη Δύση, μεταλαμπάδευσαν τον ελληνικό πολιτισμό, και ιδίως δίδαξαν τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς.

Τότε ο βίος και ο πολιτισμός των αρχαίων έγιναν αντικείμενα λατρείας και οι λαοί της Δύσεως είδαν σ’ αυτόν να πραγματοποιείται το ιδανικό της ελεύθερης και αρμονικής ανάπτυξης των πνευματικών και σωματικών δεξιοτήτων του ανθρώπου. Η μόρφωση με τα έργα και τη γλώσσα των αρχαίων Ελλήνων θεωρήθηκε η πιο πρέπουσα στον άνθρωπο και η ενασχόληση  αυτό ονομάστηκε «ανθρωπιστικές σπουδές».

Οι διανοούμενοι της Δύσεως μετά την άλωση της Κων/πόλεως άρχισαν ν’ αγαπούν τον ελλη­νισμό, και γι’ αυτό ονομάστηκαν φιλέλληνες. Αυτοί παρατήρησαν ότι στα βιβλία των αρχαίων Ελλήνων κρύβονταν πολύτιμοι θησαυροί.

­Με την επίδραση των αρχαίων Ελλήνων οι αντιλήψεις των ανθρώπων περί κόσμου και ζωής, και οι τέχνες, τα γράμματα, οι ιδέες και τα ήθη μεταμορφώνονται. Με τη γόνιμη πνοή των λογίων του Βυζαντίου ανακαινίστηκε ο πολιτισμός της Δύσεως που ονομάστηκε Αναγέννηση από τους διανοούμενους Φιλέλληνες της Δύσεως.

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία άντεξε ως κυματοθραύστης για χίλια και πλέον χρόνια εναντίον ποικίλων βαρβάρων επιδρομέων και έδωσε την Ευρώπη από το βαρβαρικό κατακλυσμό.

Το Βυζάντιο κατά τη μακραίωνη ιστορία του εκπολίτισε και εκχριστιάνισε όλους τους λαούς της Βαλκανικής και της Ρωσίας.

Υπέκυψε τελικά η Βυζαντινή Αυτοκρατορία στους Τούρκους εξαντλημένη και αβοήθητη από τους φίλους της και τους τότε ισχυρούς με μόνη τη μεγάλη δόξα ότι δεν παραδόθηκε. Αφού δίδαξε σε όλους τους απολίτιστους λαούς του τότε κόσμου πως να ζουν, στο τέλος τους πρόσ­φερε και μια τελευταία υπηρεσία, τους δίδαξε και πως να πεθαίνουν.

Ο τελευταίος Αυτοκράτορας Κων/νος Παλαιολόγος έπεσε στις επάλξεις της Βασιλεύουσας για να μας αφήσει την κληρονομιά αυτή.

Με την άλωση, έπεσε στο σκότος ο Ελληνισμός. Κάτω από τα ερείπια της Πόλης θάφτηκαν τα πάντα πλην της τιμής. Οι Έλληνες λόγιοι όμως μεταλαμπάδευσαν τα ελληνικά γράμματα και τον ελληνικό πολιτι­σμό στη Δύση, κι έτσι δημιουργήθηκε η αναγέννηση της Ευρώπης και ο σημερινός Δυτικοευρω­παϊκός Πολιτισμός.

Η Πόλη Εάλω το 1204

Αν όμως η 29^η Μαΐου είναι ημέρα πένθους για τον Ελληνισμό διότι φέρνει στην μνήμη μας την άλωση την Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς άλλο τόσο μέρα πένθους είναι και η 13^η Απριλίου 1204 διότι η Πόλη αλώθηκε απ΄ τους Φράγκους κατά την Δ΄ σταυροφορία.

Η δεύτερη άλωση δεν διαφέρει απ΄ την πρώτη σε σημασία σε φρικαλεότητες αλλά και σε συνέπειες. Από το 1204 η Πόλη δεν κατάφερε ξανά να βρεί την παλιά της δύναμη. Το χτύπημα ήταν τόσο δυνατό ώστε η Κωνσταντινούπολη ήταν πια καταδικασμένη να χαθεί.    

        Οι επιπτώσεις της Τέταρτης Σταυροφορίας επί του ευρωπαϊκού πολιτισμού υπήρξαν εξ ολοκλήρου καταστρεπτικές. Η λάμψη του ελληνικού πολιτισμού, την οποία το Βυζάντιο συντηρούσε επί εν­νέα αιώνες μετά από την επιλογή της Κωνσταντινούπολης ως πρωτεύου­σας, έσβησε ξαφνικά. Το έγκλημα της Τέταρτης Σταυροφορίας παρέδω­σε την Κωνσταντινούπολη και τη Βαλκανική Χερσόνησο σε έξι αιώνες βαρβαρότητας.

            Η λεηλασία και απογύμνωση της Κωνσταντινουπόλεως από όλα της τα πλούτη, δεν είχε όμοιό της. Όσοι τολμούσαν να αντισταθούν σφάζονταν επί τόπου. Δεν έμεινε παλάτι, αρχοντικό εκκλησία μεγάλη ή μικρή, μοναστήρι, χαμοκέλα, που να μην υποστεί φρικώδη λεηλασία.Ιδίως τους προσέλκυσε ο μυθικός πλούτος της Αγίας Σοφίας. Μπήκαν μέσα στον Ιερό Ναό με άλογα και μουλάρια που λέρωναν με τις κοπριές τους το μαρμάρινο δάπεδο. Και άρχισαν με φρενιτιώδη ταχύτητα να ξηλώνουν και να παίρνουν τα πάντα: από άγια δισκοπότηρα, ευαγγέλια, ιερά άμφια, άγιες εικόνες, την Αγία Τράπεζα, και το ασημένιο εικονοστάσιο του Τέμπλου, αφού προηγουμένως το έκαναν κομμάτια, μανουάλια, πολυκάνδηλα, μέχρι και κουρτίνες. Ούτε οι τάφοι των Αυτοκρατόρων γλύτωσαν: συλλήθηκαν όλοι, ενώ τα λείψανα πετάχτηκαν εδώ κι εκεί.

            Κυρίως, όμως, καταστράφηκαν αναρίθμητα έργα τέχνης. Τόσο της κλασσικής αρχαιότητας (π.χ. αγάλματα του Δία, του Απόλλωνα, των Διόσκουρων, το χάλκινο άγαλμα του Ηρακλή από τον Λύσσιπο τον Σικυώνιο, της Άρτεμης, της Ήρας, της Ελένης του Μενελάου κ.ά. που κοσμούσαν δρόμους, πλατείες και παλάτια της Βασιλεύουσας) όσο και της Ρωμαϊκής περιόδου, τα οποία κομμάτιαζαν για να αφαιρέσουν το χρυσό, το ασήμι και τους πολύτιμους λίθους, ενώ τα κατασκευασμένα από χαλκό τα έλιωναν στα καμίνια για να κόψουν νομίσματα.

            Το πιο τραγικό από όλα ήταν, όμως,  ότι ολόκληρος ο γυναικείος πληθυσμός της Κωνσταντινουπόλεως, αδιακρίτως  ηλικίας ή ιδιότητας (μοναχές), υποβλήθηκε στην τρομερή διαδικασία του βιασμού.Τότε ακριβώς εσφάγησαν οι περισσότεροι από τους άρρενες κατοίκους: διότι στην προσπάθειά τους οι πατεράδες και οι σύζυγοι να διαφυλάξουν την τιμή των θυγατέρων και των συζύγων έπεσαν θύματα των αποχαλινωμένων Δυτικών. Βόγκηξε η Κωνσταντινούπολη από τον ατελείωτο βιασμό. Δεν περιγράφονται τα μαρτύρια που υπέστησαν οι κάτοικοι επί τρεις συνεχείς ημέρες, διότι τους βασάνιζαν απάνθρωπα για να τους αποκαλύψουν τα μέρη όπου είχαν κρύψει χρυσά και αργυρά νομίσματα και τιμαλφή.

            Ανάμεσα στα κλοπιμαία  είναι και τα τέσσερα άλογα τα οποία είναι φτιαγμένα στην Χίο μας από τον γλύπτη Λύσιππο στόλιζαν το νησί από τον 2^ο π. Χ. αιώνα –σύμφωνα με την ανάλυση του άνθρακα. Με εντολή του αυτοκράτορα του Βυζαντίου Θεοδόσιου ΙΙ (408-450) τα πήραν από την Χίο και τα τοποθέτησαν  στον  ιππόδρομο  της Κωνσταντινουπόλεως. Το 1204 τα μετέφεραν στην Βενετία.

Οφείλουμε, να τιμούμε και να θυμόμαστε, το παρελθόν μας διότι είναι το μέλλον των αντιπάλων μας. Όπως το δέντρο για να επιβιώσει στον χρόνο και στις κακουχίες πρέπει να έχει και να διατηρεί τις ρίζες του έτσι και εμείς πρέπει να στηριχτούμε στις ρίζες μας – ιστορία μας για να μην επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος. Τιμούμε τους πεσόντες κατά την πολιορκία και κατά την Άλωση. Ωστόσο «Ουκ εάλω η Βασιλεύουσα ψυχή των Ελλήνων» Ν. Βρεττάκος. Δεν αλώθηκε ποτέ η αρχαία ψυχή των Ελλήνων, και η βυζαντινή ψυχή των Ελλήνων.