Σφαγές της Χίου: του αυτού Καρά Αλής και Βαχίτ ποιού
Κύριε Διευθυντά,
Στο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος ενημερωτικόάρθρο στα ΝΕΑ της 5ης τρέχοντος του πανεπιστημιακού κ. Μιχαήλ Πασχάλη με τίτλο «Όταν οι Οθωμανοί εξοργίστηκαν με τις σφαγές της Χίου», το οποίο αναφέρεται στην πρόσφατη έκδοση του τουρκικού Κατάστιχουτων περιουσιακών στοιχείων των εκλιπόντωνμετά την καταστροφή του 1822 κατοίκων της νήσου (έκδοση εξαιρετικής πραγματικά σημασίας, διότι φωτίζει μία σημαντική πτυχή της πολύπρακτης Χιακής τραγωδίας), επιτρέψετέ μας μία παρατήρηση, που αφορά την ακόλουθητου αρθρογράφου επισήμανση.
«…Μεταξύ των άλλων, οι οθωμανικές πηγές μας πληροφορούν για τη δυσαρέσκεια του ναυάρχου Καρά Αλί Πασά όσον αφορά την αγριότητα της αντιμετώπισης των κατοίκων της Χίου, άποψη που φαίνεται ότι συμμεριζόταν και η κεντρική εξουσία, και την προσπάθεια του φρουράρχου Βαχίτ Πασά να δικαιολογηθεί με την επίκληση ιερών κειμένων και νομομαθών του Ισλάμ. Ο ναύαρχος ήταν εξοργισμένος με τον Βαχίτ, διότι ο τελευταίος άφησε τους φόνους και τις λεηλασίες στο νησί να γίνουν ανεξέλεγκτες, με αποτέλεσμα να καταστραφεί η οικονομία της Χίου».
Η άποψη περί της ηπιότητας του Καρά Αλή-που είναι διάχυτη, απαντώμενη όχι μόνο σε ευρωπαϊκά και ξένα γενικά έντυπα της τότε εποχής, αλλά και σε επηρεασμένους από αυτά έλληνες ιστορικούς και μελετητές, ακόμα και αυτής ταύτης της Ιστορίας της χιακής (π.χ. Γ.Ζολώτα, Ν. Σωτηράκη κ.ά.)- δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Κυριότεροι λόγοι της δημιουργίας της είναι η εντολή του Καρά Αλή, την τρίτη ημέρα από τον κατάπλου του στη Χίο,να διακοπεί η γενική των κατοίκων σφαγή(χωρίς να εξαιρούνται δηλαδή τα προοριζόμενα για αιχμαλωσία γυναικόπαιδα, όπως προέβλεπε η σουλτανική διαταγή)· η προκήρυξη από αυτόνγενικής αμνηστίας την έβδομη ημέρα των σφαγών· και η διάσταση και σύγκρουσή του με τον Βαχίτ.
Όμως, η εντολή διακοπής της αδιάκριτης σφαγής δόθηκε, προκειμένου αφ’ ενός να γίνει πιστευτή η μετά τετραήμερο εξαγγελθείσα ψευδής αμνηστία, και αφ’ ετέρου να συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι, από την πώληση ή εξαγορά των οποίων είχε οικονομικό όφελος ο ίδιος, το δημόσιο, και οι χιλιάδες στρατιώτες που το απαιτούσαν επίμονα.
Η εξαγγελία της αμνηστίας υπήρξε δική του σατανική επινόηση, που απέβλεπε στην επιστροφή στις εστίες τους όσων κατοίκων είχαν διαφύγει το πρώτο κύμα των σφαγών, κάτι που πέτυχε, με αποτέλεσμα να επακολουθήσει το δεύτερο και φονικότερο κύμα αυτών με τις χιλιάδες αιχμαλώτων και νεκρών.
Και η σύγκρουσή του με τον Βαχίτ υπήρξε αποτέλεσμα αφ’ ενός της πλεονεξίας και φιλοχρηματίας τους, και αφ’ ετέρου της αρνήσεως του Καρά Αλή να πλεύσει ο στόλος, όπως πρότεινε ο Βαχίτ και αξίωναν οι στρατιώτες, σε γειτονικά νησιά, προκειμένου να επαναληφθεί και σε αυτά η λεηλασία και η σφαγή, Συγκεκριμένα, ο Καρά Αλής πρότεινε στον Βαχίτ την απελευθέρωση των κρατουμένων στο Κάστρο προυχόντων και του Μητροπολίτη αντί του αστρονομικού ποσού των 2.000.000 γροσίων, προκειμένου να το καρπωθούν από κοινού, ενώ ο δεύτερος αρνήθηκε, διότι το ήθελε αποκλειστικά για τον εαυτό του. Η άρνηση δε του Καρά Αλή στην πρόταση του Βαχίτ δεν υπαγορευόταν από φιλανθρωπία, αλλά από το ότι αφ’ ενός δεν υπήρχε σχετική σουλτανική εντολή, και αφ’ ετέρου ο στόλος έπρεπε να πλεύσει κατεπειγόντως στην Πελοπόννησο, καθώς η τύχη της επανάστασης κρινόταν ουσιαστικά εκεί.
Ενδεικτικό δε του ήθους του Καρά Αλή είναι και το γεγονός ότι στις 22 Απριλίου θανάτωσε (δι’ απαγχονισμού στα κατάρτια της ναυαρχίδας)όχι μόνον τους σημαίνοντες από τη λοιπή νήσο κρατούμενούς του, αλλά επί πλέον και εβδομήντα προκρίτους των Μαστιχοχώρωνκαθώς και οκτώ χωρικούς από την αυτή περιοχή(παρουσιάζοντάς τους ψευδώς ως «κακοποιούς», δηλαδή επαναστάτες), ενώ αυτοί, μη γνωρίζοντας ότι η σουλτανική διαταγή εξαιρούσε τα χωριά τους από την καταστροφή, είχαν παραδοθεί τις πρώτες ημέρες της εισβολής αυτοβούλως όμηροι σε αυτόν ως εγγύηση της νομιμοφροσύνης των Μαστιχοχωριτών.
Επειδή ο χώρος δεν μας επιτρέπει να επεκταθούμε, περιοριζόμαστε στην παράθεση αποσπάσματος επιστολής ενός Χιώτη, θύματος προφανώς της τότε καταστροφής, ο οποίος -με την υπογραφή Είς ΄Ελλην χωρίς πατρίδα και είςάνθρωπος χωρίς σπίτι– απαντά σε σχετικό δημοσίευμα της εφημερίδας Le MoniteurUniversel, 3/15 Ιουνίου 1822 περί της ηπιότητας του Καρά Αλή : «…Διατί λοιπόν επέτρεψε να αποβιβάζωνται νέα στρατεύματα ανά πάσανστιγμήν εις την νήσον και να εξακολουθούν εν ψυχραιμία αι φρικλεότητες εκείναι, άς πάσα ανθρωπίνη γλώσσα στερείται λέξεων να εκφράση; …». Ο δε ιστορικός της Επαναστάσεως Διον. Κόκινος, αφού παραθέτει τις βαρβαρότητες του εν λόγω ναυάρχου στη Χίο, επιλέγει : «΄Οσον αφορά τα προσωπικά του αισθήματα, τα αποδεικνύουν τα υπ’ αυτού γενόμενα».
Συμπερασματικά, όπως σε σχετική μελέτη μαςκαταλήγουμε, η όλη δράση του Καρά Αλή στη Χίο τον απέδειξε, δόλιο, ανάλγητο, αιμοχαρέστατο και επί πλέον άπληστο και άκρως φιλοχρήματο, αφού και η σύγκρουσή του με τονΒαχίτ είχε την απληστία και φιλοχρηματία των δύο τούτων ως κύρια αιτία.
Κ. Ε.Φραγκομίχαλος, PhD (Lond.)
ΣΗΜ. Και όμως η καλοκαγαθία και μεγαλοψυχία των Χιωτών συντηρεί τον ευρισκόμενο στο Κάστρο της πόλεως τάφο τουμε τον επιβαλλόμενο σεβασμό, παρ’ ότι και το επ’ αυτού τουρκιστί επίγραμμα είναι για την ελληνική πλευρά υβριστικό.
ΤΑ ΝΕΑ 14 Απριλίου 2026
