Μετά τα 160 εκατ. ευρώ στα ΑΕΙ, η ώρα της περιφέρειας

Η πρωτοβουλία των τεσσάρων συστημικών τραπεζών αφορά ΕΚΠΑ, ΑΠΘ και ΕΜΠ. Το ποσό δημιουργεί βάση για ένα ευρύτερο μοντέλο στήριξης των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Γράφει ο Απόστολος Γ. Χριστόπουλος.

Η πρόσφατη ανακοίνωση της δωρεάς των 160 εκατομμυρίων ευρώ από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες προς το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αποτελεί μια ιστορική στιγμή για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που αξίζει κάθε έπαινο, όχι μόνο για το ύψος της δωρεάς, αλλά κυρίως για τον συμβολισμό της. Υπενθυμίζει ότι η επένδυση στη γνώση, στην έρευνα και στη νέα γενιά είναι επένδυση στο μέλλον της χώρας.

Η εξέλιξη αυτή, όμως, δημιουργεί και έναν ευρύτερο προβληματισμό. Μπορεί αυτό το νέο μοντέλο συνεργασίας ανάμεσα στον επιχειρηματικό κόσμο και τα πανεπιστήμια να αποτελέσει την απαρχή μιας νέας εθνικής στρατηγικής που θα αγκαλιάζει και τα περιφερειακά πανεπιστήμια;

ADVERTISING

Ο κρίσιμος ρόλος των περιφερειακών ΑΕΙ

Η Ελλάδα δεν είναι μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα. Είναι και η περιφέρειά της. Είναι τα πανεπιστήμια που λειτουργούν στα νησιά, στη Θράκη, στη Δυτική Μακεδονία, στην Ήπειρο, στη Θεσσαλία και σε κάθε γωνιά της χώρας, εκπαιδεύοντας χιλιάδες νέους, παράγοντας έρευνα και στηρίζοντας την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη των περιοχών τους. Τα περιφερειακά πανεπιστήμια δεν αποτελούν απλώς τοπικούς εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Αποτελούν εθνικές υποδομές γνώσης, καινοτομίας και ανάπτυξης.

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με παρουσία σε έξι νησιά του Αιγαίου, υπηρετεί έναν από τους πιο απαιτητικούς γεωγραφικούς χώρους της Ευρώπης, συνδυάζοντας υψηλού επιπέδου εκπαίδευση, διεθνή ερευνητική δραστηριότητα και ουσιαστική σύνδεση με τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Το παράδειγμα της Χίο

Η ιστορία της Χίου αποδεικνύει, ίσως περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, τη δύναμη της κοινωνικής προσφοράς. Πριν από περίπου σαράντα χρόνια, όταν δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις για την εγκατάσταση του Πανεπιστημίου στο νησί, οι Χιώτες δεν περίμεναν μόνο την κρατική πρωτοβουλία. Με διορατικότητα και αίσθημα ευθύνης προσέφεραν κτίρια και υποδομές, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δημιουργία του πρώτου πανεπιστημιακού τμήματος στη Χίο, του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων.

Πάνω σε εκείνα τα θεμέλια αναπτύχθηκε σταδιακά η πανεπιστημιακή παρουσία του Πανεπιστημίου Αιγαίου στο νησί, με τη δημιουργία και των υπόλοιπων τμημάτων, τα οποία σήμερα αποτελούν μια ενιαία και δυναμική ακαδημαϊκή κοινότητα.

Η πορεία αυτή αποδεικνύει ότι οι μεγάλες πανεπιστημιακές αλλαγές γεννιούνται όταν η Πολιτεία και η κοινωνία λειτουργούν συμπληρωματικά. Και ίσως σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντίστοιχη ιστορική ευκαιρία.

Η πρωτοβουλία των τραπεζών μπορεί να αποτελέσει την αρχή ενός ευρύτερου προγράμματος στήριξης της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης. Ένα πρόγραμμα που δεν θα περιορίζεται στα μεγαλύτερα ιδρύματα της χώρας, αλλά θα επεκτείνεται και στα περιφερειακά πανεπιστήμια, τα οποία αντιμετωπίζουν αυξημένες ανάγκες λόγω της γεωγραφικής τους διασποράς και του κρίσιμου αναπτυξιακού τους ρόλου.

Παράλληλα, η επιχειρηματική κοινότητα της χώρας έχει τη δυνατότητα να διαδραματίσει ακόμη πιο ενεργό ρόλο. Η ναυτιλία, η βιομηχανία, ο τουρισμός, οι τράπεζες, τα κοινωφελή ιδρύματα και οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν μια νέα παράδοση πανεπιστημιακής ευεργεσίας, επενδύοντας όχι μόνο σε κτίρια, αλλά σε ανθρώπους, ιδέες και προοπτικές.

Για τη Χίο, η προοπτική αυτή αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία. Το νησί διαθέτει μια ναυτιλιακή κοινότητα με διεθνή παρουσία και μακρά παράδοση κοινωνικής προσφοράς. Οι Χιώτες εφοπλιστές έχουν στηρίξει διαχρονικά την παιδεία, την υγεία, τον πολιτισμό και πλήθος κοινωφελών δράσεων. Μια αντίστοιχη επένδυση στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου θα αποτελούσε μια νέα ιστορική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Οι ανάγκες είναι γνωστές: σύγχρονες πανεπιστημιακές υποδομές, φοιτητικές εστίες, ερευνητικά εργαστήρια, ψηφιακές εγκαταστάσεις, υποτροφίες, έδρες αριστείας, διεθνή ερευνητικά κέντρα και χώροι καινοτομίας. Πρόκειται για επενδύσεις που δεν ενισχύουν μόνο τα πανεπιστήμια. Ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, συγκρατούν νέους επιστήμονες στη χώρα και δημιουργούν προστιθέμενη αξία για ολόκληρη την κοινωνία

Οι μεγάλες δωρεές δεν είναι απλώς πράξεις γενναιοδωρίας. Είναι πράξεις στρατηγικής ευθύνης. Δημιουργούν υποδομές που υπηρετούν τη χώρα για δεκαετίες και επηρεάζουν θετικά γενιές φοιτητών, ερευνητών και πολιτών.

Η Ελλάδα έχει μια σπουδαία παράδοση εθνικών ευεργετών, ανθρώπων που επέλεξαν να επενδύσουν στην παιδεία, γιατί γνώριζαν ότι εκεί βρίσκεται η ισχυρότερη εγγύηση για το μέλλον. Η πρόσφατη πρωτοβουλία των τραπεζών δείχνει ότι αυτή η παράδοση μπορεί να αποκτήσει μια νέα, σύγχρονη μορφή.

Εθνική συμμαχία για την ανώτατη εκπαίδευση

Το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι ακόμη πιο φιλόδοξο: μια εθνική συμμαχία της Πολιτείας, του τραπεζικού συστήματος, των μεγάλων επιχειρήσεων, των κοινωφελών ιδρυμάτων και των σύγχρονων ευεργετών, με στόχο την αναβάθμιση όλων των δημόσιων πανεπιστημίων της χώρας, χωρίς διακρίσεις μεταξύ κέντρου και περιφέρειας.

Γιατί η επένδυση στην ανώτατη εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τα πανεπιστήμια. Αφορά το μέλλον της Ελλάδας. Και αυτό το μέλλον οφείλει να χτίζεται με τις ίδιες ευκαιρίες, είτε βρίσκεται στο κέντρο είτε στην περιφέρεια.

* Ο Απόστολος Γ. Χριστόπουλος είναι καθηγητής, πρόεδρος του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Αιγαίου.