Η συγκρότηση μιας ισχυρής και τεκμηριωμένης κοινής φωνής για τη νησιωτική Ελλάδα, τόσο σε εθνικό όσο και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και η καθοριστική συμβολή στην υπό διαμόρφωση Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα νησιά, είναι ο στόχος της τρίτης κατά σειρά συνάντησης των Περιφερειαρχών Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνου Μουτζούρη, Νοτίου Αιγαίου, Γιώργου Χατζημάρκου, και Ιονίων Νήσων Γιάννη Τρεπεκλή, που πραγματοποιήθηκε χθες στη Ρόδο, στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας που θεμελιώθηκε τον Νοέμβριο του 2024 στην Κέρκυρα, με την υπογραφή της ομώνυμης «Διακήρυξη της Κέρκυρας».
Η συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε στο γραφείο του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου και προέδρου της ΕΝΠΕ, κατόπιν προσκλήσεώς του, διεξήχθη σε κλίμα συγκίνησης, καθώς εκφράστηκαν τα θερμά συλλυπητήρια όλων προς τις οικογένειες των πυροσβεστών που έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος, στο Ρέθυμνο και στο Γύθειο. Για τον λόγο αυτό, απουσίαζε από τη συνάντηση ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, προκειμένου να παραστεί στις εξόδιες ακολουθίες, με την επόμενη προγραμματισμένη συνάντηση των τεσσάρων Περιφερειαρχών των νησιωτικών Περιφερειών της χώρας, να έχει οριστεί να λάβει χώρα στην Κρήτη
Κεντρικός στόχος της συνάντησης, όπως αναλύθηκε από τον Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου, κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου που ακολούθησε, είναι η συνένωση δυνάμεων για την ουσιαστική συμμετοχή στην τελική μορφή της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά (EU Island Strategy), η οποία τελεί υπό διαμόρφωση.
Οι τρεις Περιφερειάρχες συμφώνησαν ότι οι ιδιαιτερότητες των νησιών, οι αυξημένες ανάγκες λειτουργίας των υποδομών και των υπηρεσιών τους, η γεωγραφική ασυνέχεια, το υψηλότερο κόστος μεταφορών και η ανάγκη διασφάλισης ισότιμης πρόσβασης των κατοίκων στα δημόσια αγαθά, απαιτούν ειδικά σχεδιασμένες πολιτικές και σταθερό συντονισμό.
Ο Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνος Μουτζούρης, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις ανισότητες που υφίστανται τα νησιά σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι η απλή έννοια της «νησιωτικότητας» δεν αρκεί, αλλά απαιτείται στόχευση στη «μικρονησιωτικότητα», τονίζοντας ότι η γενική ευρωπαϊκή «νησιωτική πολιτική» είναι φτιαγμένη για νησιά εκατομμυρίων κατοίκων όπως η Σικελία ή η Κορσική. Αναφέρθηκε στις δυσκολίες πρόσβασης στις δομές υγείας και μετακίνησης για τους κατοίκους των μικρών νησιών, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη διατήρησης της πρωτογενούς παραγωγής, της παράδοσης και της εθνικής ταυτότητας των ακριτικών περιοχών
«Ποια νησιωτική πολιτική στην Ευρώπη όταν στην Ιταλία έχουμε τη Σαρδηνία και τη Σικελία των εκατομμυρίων, ή στη Γαλλία έχουμε την Κορσική των εκατομμυρίων, και στην Ελλάδα έχουμε τα νησιά των Αγίου Ευστρατίου; Εδώ όμως έχουμε νησιά και εννοούμε να τα διατηρήσουμε τα νησιά. Δεν τα εκχωρούμε σε κανέναν, ούτε στους εξ ανατολών γείτονες. Άρα λοιπόν αυτό που θέλει η Ελλάδα δεν είναι μόνο νησιωτική πολιτική, αλλά και μικρονησιωτική πολιτική. Εκεί είναι το πρόβλημά μας. Θα προσπαθήσουμε να είμαστε μαζί, εν τη ενώσει η δύναμις, εν τη ενώσει οι απαιτήσεις και η επίτευξη στόχων, παρά τη διαφορετικότητα, γιατί καμιά φορά η διαφορετικότητα είναι και πλούτος» ανέφερε μεταξύ άλλων.
Καλωσορίζοντας τους ομολόγους του, ο Γιώργος Χατζημάρκος αναφέρθηκε στην επιτακτική ανάγκη συνεργασίας και αλληλεγγύης σε μια εποχή μεγάλων προκλήσεων, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ενιαίας στάσης απέναντι στην Ευρώπη για τη διαμόρφωση της Νησιωτικής Στρατηγικής. Επισήμανε με έμφαση ότι οι νησιωτικές περιφέρειες δεν προσέρχονται κατακερματισμένες στον ευρωπαϊκό διάλογο, αλλά παρουσιάζονται ως ένα ενιαίο, ισχυρό εθνικό μέτωπο.
«Είμαστε παρόντες με έναν τρόπο που επιτρέψτε μου επίσης να πω, δεν είναι ῾῾ελληνικός῾῾. Δηλαδή, δεν είναι τέσσερις εκπρόσωποι νησιωτικών περιφερειών με τέσσερις διαφορετικές απόψεις και προτάσεις. Είναι όλη η νησιωτική Ελλάδα με κοινές θέσεις. Όλη η νησιωτική Ελλάδα σημαίνει το μεγαλύτερο νησιωτικό σύμπλεγμα της Ευρώπης με διαφορά. Ενωμένη νησιωτική Ελλάδα είναι η δύναμη πυρός της νησιωτικής Ευρώπης και όχι μόνο της Ελλάδας» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Γιάννης Τρεπεκλής, Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων, ανέδειξε το φλέγον ζήτημα της στεγαστικής κρίσης ως σοβαρή απειλή για την κοινωνική συνοχή των νησιών, περιγράφοντας με μελανά χρώματα πώς η έλλειψη προσιτής κατοικίας οδηγεί σε αδυναμία στελέχωσης νοσοκομείων, σχολείων και σωμάτων ασφαλείας. Παρουσίασε ως μια σπουδαία εθνική επιτυχία της συμμαχίας των νησιωτικών Περιφερειών το γεγονός ότι, μέσα από συντονισμένες παρεμβάσεις σε επιτροπές του Ευρωκοινοβουλίου, κατάφεραν να επιβάλουν το πρόβλημα της στέγασης στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Η πίεση αυτή οδήγησε στην ένταξη για πρώτη φορά της κοινωνικής κατοικίας (housing) στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, μια πολιτική που πλέον ανοίγει το δρόμο για κατασκευή κατοικιών με χαμηλό ενοίκιο για δημόσιους λειτουργούς. Επιπλέον, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την κλιματική κρίση, σημειώνοντας τις πρωτόγνωρες καταστροφές σε υποδομές και στο φυσικό περιβάλλον (όπως οι κατολισθήσεις και η καταστροφή αιωνόβιων ελαιώνων στην Κέρκυρα) και υπογράμμισε τον πολλαπλάσιο χρόνο και κόστος που απαιτείται για την αποκατάστασή τους στα νησιά. Τέλος, έκανε ειδική μνεία στη μάχη για τη διατήρηση της ιδιαίτερης πολιτιστικής ταυτότητας των τουριστικών νησιών, χαιρετίζοντας την άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων που πλέον επιτρέπει τη χρηματοδότηση πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ των Περιφερειών.
«Στα σχολεία δεν έρχεται ο δάσκαλος. Εμείς επιδοτούμε με 500 ευρώ στις περιφερειακές ενότητες τους υπαλλήλους μας και δεν έρχονται. Κυριολεκτικά καταρρέει το κράτος στις νησιωτικές περιφέρειες. Δεν θα βρίσκουμε τον πυροσβέστη, τον αστυνόμο, τον δάσκαλο. Μπορεί να έχουμε επιτυχημένες οικονομίες, εγώ έχω ένα καλό εισόδημα, αλλά το Σεπτέμβριο ο εγγονός μου δεν βρίσκει σχολείο, δεν βρίσκει δάσκαλο. Άρα τι έχουμε πετύχει σαν κοινωνία και σαν πολιτική; Δουλέψαμε λοιπόν σε αυτή την κατεύθυνση, συμμετείχα σε τρεις επιτροπές στο Ευρωκοινοβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Πείσαμε μαζί με συμμαχία και με άλλες μεσογειακές νησιωτικές περιφέρειες και έτσι υπάρχει η χρηματοδότηση της προσιτής κατοικίας. Δεν υπήρχε, εμείς το επιβάλαμε!» ανέφερε μεταξύ άλλων.
Χθες το απόγευμα οι τρεις Περιφερειάρχες ανέπτυξαν τις θέσεις τους κατά την διάρκεια εκδήλωσης στο Επιμελητήριο Δωδεκανήσου, με θέμα «4 Περιφέρειες, ένα όραμα», με κεντρικό ομιλητή τον ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τις τέσσερις νησιωτικές Περιφέρειες της χώρας σε συνεργασία με το Επιμελητήριο Δωδεκανήσου, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και το Οικονομικό Επιμελητήριο.
Οι 13 προτάσεις που οι νησιωτικές Περιφέρειες της χώρας ζητούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά είναι οι εξής:
1. Αυτοτελής και σαφώς οριοθετημένη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά
Η νέα στρατηγική πρέπει να έχει διακριτό χαρακτήρα, σαφές πεδίο εφαρμογής, συγκεκριμένους στόχους, δείκτες παρακολούθησης και επαρκή χρηματοδοτική υποστήριξη. Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ή ως παράρτημα ευρύτερων εδαφικών πολιτικών, αλλά απαιτεί συνεκτικό και μόνιμο ευρωπαϊκό πλαίσιο παρέμβασης.
2. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής ρήτρας νησιωτικότητας και μηχανισμού island-proofing
Η ΕΝΠΕ θεωρεί αναγκαία τη θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης των επιπτώσεων κάθε ευρωπαϊκής πολιτικής, νομοθετικής πρότασης ή χρηματοδοτικού εργαλείου στις νησιωτικές περιοχές. Η αρχή της νησιωτικότητας πρέπει να αποκτήσει εφαρμόσιμο και δεσμευτικό περιεχόμενο, με πρακτική ενσωμάτωση σε τομείς όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η εσωτερική αγορά, η ψηφιακή πολιτική, ο ανταγωνισμός, το περιβάλλον και ο τουρισμός.
3. Ισχυρή Πολιτική Συνοχής μετά το 2027 με ειδική νησιωτική διάσταση
Η Πολιτική Συνοχής οφείλει να παραμείνει το βασικό χρηματοδοτικό και αναπτυξιακό εργαλείο για τα νησιά της Ευρώπης. Η νέα περίοδος προγραμματισμού πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς πόρους, προσαρμοσμένα κριτήρια και στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία για τις νησιωτικές περιφέρειες, με πλήρη διασφάλιση της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Οι Περιφέρειες πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών που αφορούν τα νησιά.
4. Ειδική μέριμνα για μικρά, πολύ μικρά, ακριτικά και πολυνησιακά νησιά
Η ευρωπαϊκή στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει εξειδικευμένο πυλώνα για τα νησιά που αντιμετωπίζουν εντονότερες δυσκολίες λόγω μεγέθους, πληθυσμιακής κλίμακας, γεωγραφικής απομόνωσης, διοικητικής αδυναμίας και αυξημένου κόστους πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες. Για τις περιοχές αυτές απαιτούνται αυξημένες εντάσεις ενίσχυσης, ευελιξία στις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας, τεχνική βοήθεια και απλουστευμένες διαδικασίες.
5. Συνδεσιμότητα ως όρος συνοχής, ισοτιμίας και ανάπτυξης
Η προσβασιμότητα των νησιών πρέπει να αναγνωριστεί ως θεμελιώδης συνθήκη ισότιμης συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή της Ένωσης. Η στρατηγική πρέπει ναπεριλαμβάνει ισχυρά μέτρα για την ακτοπλοϊκή, αεροπορική, διανησιωτική και ψηφιακή συνδεσιμότητα, καθώς και για την αναβάθμιση λιμενικών, αεροπορικών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση στις μεταφορές οφείλει να συνοδεύεται από αντισταθμιστικές πρόνοιες, ώστε να μη μετακυλίεται δυσανάλογο κόστος στα νησιά, στους κατοίκους και στις επιχειρήσεις.
6. Προσαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων και αναγνώριση του κόστους νησιωτικότητας
Η ΕΝΠΕ εισηγείται την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων de minimis, του Γενικού Απαλλακτικού Κανονισμού και των περιφερειακών ενισχύσεων, ώστε να λαμβάνεται υπόψη το διαρκές, μετρήσιμο και διαρθρωτικό πρόσθετο κόστος της νησιωτικότητας. Οι νησιωτικές επιχειρήσεις, οι υπηρεσίες γενικού συμφέροντος και οι κρίσιμες υποδομές δεν μπορούν να αξιολογούνται με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τις ηπειρωτικές περιοχές.
7. Ενεργειακή ασφάλεια, υδατική επάρκεια και κλιματική ανθεκτικότητα
Η νέα στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει ισχυρό πυλώνα για την ενεργειακή μετάβαση και ανθεκτικότητα των νησιών, με μέτρα για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, την αποθήκευση ενέργειας, τις ενεργειακές κοινότητες, την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών, την ενεργειακή αυτάρκεια και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Αντίστοιχα, απαιτείται ειδική μέριμνα για τη λειψυδρία, τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων, την επαναχρησιμοποίηση, την αφαλάτωση όπου είναι αναγκαία, την πρόληψη φυσικών κινδύνων και τη συνολική προσαρμογή των νησιών στην κλιματική αλλαγή.
8. Στήριξη της οικονομικής διαφοροποίησης και της γαλάζιας οικονομίας
Τα νησιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως περιοχές με μειονεκτήματα, αλλά και ως εδάφη με σημαντικές δυνατότητες και στρατηγικά πλεονεκτήματα. Η ΕΝΠΕ προτείνει ειδικές πολιτικές για τη γαλάζια οικονομία, τη βιώσιμη αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, την τοπική αγροδιατροφική παραγωγή, την καινοτομία, την έρευνα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την κυκλική οικονομία και την ενσωμάτωση των νησιών σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
9. Βιώσιμος, ποιοτικός και ισόρροπος τουρισμός
Η ΕΝΠΕ υποστηρίζει την ανάγκη ειδικής νησιωτικής διάστασης στις ευρωπαϊκές πολιτικές για τον τουρισμό, με έμφαση στην ποιότητα, στη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, στη σύνδεση με την τοπική οικονομία, στον πολιτισμό, στην αγροδιατροφή και στην ενίσχυση των υποδομών που στηρίζουν τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών. Η τουριστική ανάπτυξη των νησιών πρέπει να είναι συμβατή με τους στόχους της περιβαλλοντικής προστασίας, της κοινωνικής ισορροπίας και της μακροχρόνιας οικονομικής ανθεκτικότητας.
10. Κοινωνική συνοχή, δημογραφική βιωσιμότητα και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες
Η στρατηγική πρέπει να υποστηρίζει το δικαίωμα των κατοίκων να παραμένουν και να δημιουργούν στα νησιά τους. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, κοινωνικής φροντίδας, στέγασης, τηλεϊατρικής, κατάρτισης και απασχόλησης, με ιδιαίτερη προσοχή στους νέους, στις οικογένειες, στους ηλικιωμένους και στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
11. Ειδική πρόβλεψη για τα νησιά πρώτης γραμμής και για τις περιοχές αυξημένων εξωγενών πιέσεων
Ορισμένα ελληνικά νησιά αντιμετωπίζουν πρόσθετες πιέσεις λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και του ρόλου τους στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική πρέπει να προβλέπει ενισχυμένη ευρωπαϊκή συνδρομή για τις περιοχές αυτές, τόσο σε επίπεδο υποδομών και υπηρεσιών όσο και σε επίπεδο διοικητικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
12. Παρατηρητήριο Νησιωτικότητας και ενίσχυση της τεκμηρίωσης πολιτικών
Η ΕΝΠΕ προτείνει τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού παρακολούθησης της νησιωτικότητας και παραγωγής εξειδικευμένων δεδομένων, με κατάλληλους δείκτες για την προσβασιμότητα, το κόστος ζωής, το κόστος νησιωτικότητας, τη δημογραφία, την ενεργειακή κατάσταση, τις δημόσιες υπηρεσίες και την αναπτυξιακή ελκυστικότητα. Η έλλειψη επαρκών και συγκρίσιμων δεδομένων λειτουργεί ως εμπόδιο για την τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής.
13. Προσαρμογή των εργαλείων ευρωπαϊκής συνεργασίας στις θαλάσσιες και νησιωτικές πραγματικότητες
Η εδαφική συνεργασία, οι διακρατικές και διαπεριφερειακές συμπράξεις και τα χρηματοδοτικά προγράμματα συνεργασίας πρέπει να λαμβάνουν ουσιαστικά υπόψη τις ιδιαιτερότητες του θαλάσσιου χώρου. Τα ισχύοντα γεωγραφικά και αποστατικά κριτήρια συχνά αποκλείουν νησιωτικές περιοχές από φυσικές εταιρικές σχέσεις και λειτουργικές συνεργασίες. Η ΕΝΠΕ θεωρεί αναγκαία την αναθεώρηση αυτών των όρων προς όφελος μιας πιο ρεαλιστικής και λειτουργικής προσέγγισης.
