Η ιστορική διαδρομή του 23ου Συντάγματος Πεζικού και η συγκλονιστική διάσωση της Σημαίας του το 1941

Έρευνα – Επιστημονική Τεκμηρίωση: Άννα Χαζίρη

Με αφορμή τον εορτασμό της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου, η Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής» αναδεικνύει ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο, που συνδέει άρρηκτα την ιστορία του νησιού με τις δραματικές στιγμές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για την ιδιόχειρη έκθεση-επιστολή του Χιώτη στρατιώτη Ιωάννη Νικ. Μαρή, με ημερομηνία 31 Μαΐου 1950, η οποία φωτίζει την τύχη της πολεμικής σημαίας του 23ου Συντάγματος Πεζικού της Χίου.

Από τη Μεραρχία Αρχιπελάγους στο Έπος του 1940

Η ιστορική πορεία της στρατιωτικής μονάδας συνδέεται με τη Μεραρχία Αρχιπελάγους, που συγκροτήθηκε το 1916, με τη συμμετοχή στρατιωτών και εθελοντών από τα νησιά του Αιγαίου. Η μετέπειτα οργανωτική εξέλιξή της οδήγησε στη δημιουργία του 23ου Συντάγματος Πεζικού, το οποίο, κατά την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου το 1940, εντάχθηκε στη ΧΙΙΙ Μεραρχία Πεζικού.

Στις 28 Οκτωβρίου 1940, περίπου 1.000 άνδρες από τη Χίο αναχώρησαν για το μέτωπο, μέσα σε κλίμα συγκίνησης και πατριωτικής έξαρσης. Οι στρατιώτες του Συντάγματος συμμετείχαν στις πολεμικές επιχειρήσεις, αντιμετωπίζοντας δύσκολες συνθήκες, ελλείψεις και σημαντικές απώλειες. Η δράση τους αποτελεί μέρος της ευρύτερης ιστορίας της ελληνικής αντίστασης απέναντι στις δυνάμεις του Άξονα.

Η δραματική υποχώρηση και η διάσωση της Σημαίας

Τον Απρίλιο του 1941, μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, το 23ο Σύνταγμα Πεζικού βρέθηκε αντιμέτωπο με μια εξαιρετικά δύσκολη υποχώρηση. Στις 12 Απριλίου, ο Ιωάννης Μαρής έλαβε εντολή να αναλάβει καθήκοντα στη συνοδεία και προστασία της πολεμικής σημαίας, υπό τις διαταγές του εφέδρου υπολοχαγού Παραδείση.

Η πορεία μέσα από άγνωστες περιοχές, η εξάντληση και οι συνεχείς μετακινήσεις αποδεκάτισαν σταδιακά την ομάδα που συνόδευε το ιερό σύμβολο της μονάδας. Όταν οι στρατιώτες έφτασαν κοντά στο Τσοτύλι, διαπίστωσαν ότι το χωριό είχε ήδη καταληφθεί από τους Γερμανούς και ότι η διαφυγή τους ήταν πλέον αδύνατη.

Τότε, εφαρμόζοντας την εντολή του διοικητή του Συντάγματος, συνταγματάρχη Αριστοτέλη Μπάρμπανου, να μην περιέλθει η σημαία σε εχθρικά χέρια, ο υπολοχαγός Παραδείσης διέταξε τον Μαρή να την κάψει. Προηγουμένως, όμως, αφαιρέθηκε ένα τμήμα της, το οποίο διατήρησε ο στρατιώτης Νικόλαος Καρούσος. Ο Σταυρός της σημαίας θάφτηκε από τον Μαρής, ο οποίος προσπάθησε να τον αναζητήσει ξανά το 1948, χωρίς επιτυχία.

Ένα πολύτιμο κειμήλιο στη Βιβλιοθήκη «Κοραής»

Το διασωθέν τεμάχιο, που φέρει ζωγραφισμένη τη μορφή του Αγίου Γεωργίου, διασώζεται σήμερα στη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής», με αρχειονομικό αριθμό Α/Α 132. Η μαρτυρία του Μαρή, καταγεγραμμένη το 1950, αποτελεί πολύτιμη πηγή για την ιστορία του Συντάγματος και τις τελευταίες δραματικές ημέρες της πορείας του.

Η ακριβής διαδρομή με την οποία το κειμήλιο επέστρεψε στη Χίο χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση, καθώς στο χειρόγραφο γίνεται αναφορά στην πιθανή παράδοσή του στον Αρχιεπίσκοπο στην Αθήνα.

Περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά, το μικρό αυτό κομμάτι υφάσματος παραμένει ζωντανός μάρτυρας της ιστορικής μνήμης και της αυταπάρνησης των Χιωτών στρατιωτών. Μέσα από την έρευνα και τη διαφύλαξη των αρχειακών τεκμηρίων, η Βιβλιοθήκη «Κοραής» συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της ιστορίας του τόπου και στη μεταλαμπάδευσή της στις νεότερες γενιές.