[masterslider id=”28″]
Γεννήθηκε στα Ψαρά περί το 1750 και απεβίωσε σαν σήμερα στις 12 Ιανουαρίου του 1825 . Το οικογενειακό του όνομα ήταν Ιωάννης Λεοντής του Ανδρέα. Τα μάτια του, όμως, έμοιαζαν με τα μάτια ενός είδους γερακιού που στα Ψαρά τα έλεγαν «βαρβάκι» και «βαρβάκια» και από μικρό του κόλλησαν το παρατσούκλι «βαρβάκι». Το παρατσούκλι του έμεινε και το δόξασε. Σε ηλικία 10 ετών έμαθε να πυροβολεί με πιστόλα, με τουφέκι και με το κανόνι του πλοίου.
Γιος καραβοκύρη με δικάταρτο ιστιοφόρο, άρχισε στα 10 του χρόνια να δουλεύει στο πλοίο ως «συνεταίρος» του πατέρα του. Μόλις στα 17 αγόρασε δική του «γαλιότα». Στα 23 πούλησε τη «γαλιότα», αγόρασε καινούργιο καράβι, το εξόπλισε πλήρως, το επάνδρωσε μόνο με εθελοντές και ξεκίνησε να συναντήσει τον ρωσικό στόλο του ναυάρχου Ορλόφ, νοτίως της Πελοποννήσου. Πολέμησε τους Οθωμανούς μαζί με τον ρωσικό στόλο και ήταν αυτός που με άλλους Ελληνες καπεταναίους, στις 24 Ιουνίου 1770, χρησιμοποιώντας πυρπολικά, πρόδρομοι του επίσης Ψαριανού Κωνσταντίνου Κανάρη, πυρπόλησαν τον οθωμανικό στόλο στον κόλπο του Τσεσμέ και τον κατέστρεψαν ολοσχερώς. Ηταν η πιο μεγάλη ήττα και καταστροφή μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου, το 1571.
Επωφελήθηκε από τη ρωσοτουρκική συνθήκη του Κιουρτσούκ-Καϊναρτζή (1774) και ύψωσε στο καράβι του τη ρωσική σημαία (αυτό το προνόμιο που εξασφάλισαν οι χριστιανοί του Αιγαίου στάθηκε αποφασιστικό για την εθνική αναγέννηση). Πήγε στην Οδησσό, από εκει με ποταμόπλοιο στο Κίεβο και από το Κίεβο, πεζοπορώντας επί μήνες, διέσχισε 4.000 χιλιόμετρα ώς την Πετρούπολη, όπου έφτασε εξαθλιωμένος τον χειμώνα του 1775-76. Είχε βάλει στο μυαλό του να παρουσιασθεί στην αυτοκράτειρα Αικατερίνη, η οποία μετά τη ναυμαχία του Τσεσμέ του είχε απονείμει τον Βαθμό του υπολοχαγού. Επειτα από πολλές δυσκολίες το κατόρθωσε! H Αικατερίνη, τον άκουσε, του χορήγησε 10.000 χρυσά ρούβλια, άδεια αλιείας στην Κασπία Θάλασσα και πλήρη φορολογική απαλλαγή.
Θα συντομεύσω αναγκαστικά την αφήγηση. H ζωή του Ιωάννη Βαρβάκη στο Αστραχάν και αργότερα στο Ταγκαρόγκ της Κασπίας είναι το δεύτερο μέρος του περιπετειώδους μυθιστορήματος. Εκεί, αν δεν ανακάλυψε το γνωστό σε όλον τον κόσμο σήμερα μαύρο χαβιάρι, οπωσδήποτε ανακάλυψε και οργάνωσε την εμπορία του χαβιαριού, στη Ρωσία και στον υπόλοιπο κόσμο. Στην επιχείρησή του εργάζονταν 3.000 ελεύθεροι μισθωτοί εργάτες. Δεν προσέλαβε δουλοπαροίκους παρ’ όλο που είχε το δικαίωμα. O μισθωτός εργάτης και όχι ο δουλοπάροικος ήταν τότε η καινοτόμος καπιταλιστική ιδέα.
Σχηματίσθηκε τεράστια περιουσία, μέρος της οποίας διέθεσε για τις ανάγκες του Αγώνα και πολλά για την εκπαίδευση των Ελλήνων στη Ρωσία και στην Ελλάδα. Κατέβηκε στην Πελοπόννησο το 1824 όπου έγινε δεκτός με μεγάλες τιμές. Απογοητευμένος από τις εμφύλιες διαμάχες των επαναστατημένων Ελλήνων φεύγει το 1825 για τη Ζάκυνθο όπου και πέθανε.
Θα κλείσω με το υπό ημερομηνία 2 Ιανουαρίου 1825 παράρτημα της διαθήκης του, με το οποίο αφήνει τα κεφάλαια για την ίδρυση και τη λειτουργία της Βαρβακείου Σχολής:
«Εις το όνομα του εν Τριάδι δοξαζομένου Θεού, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, αμήν.
Εγώ ο υποφαινόμενος κάτοικος της πόλεως Ταγανρόν, σύμβουλος του κολλεγίου και ιππότης Ιωάννης Ανδρέου Βαρβάκης, σώας έχων τας φρένας, υγιά τον νουν και εντελή την μνήμην, αλλ’ αναλογιζόμενος τον θάνατον, άφευκτον όντα εις πάντας τους ανθρώπους και δυνάμενον να έλθη και απροσδοκήτως, θεωρώ νυν αναγκαίο να κάμω περί της ιδιοκτησίας μου, κινητής τε και ακινήτου και περί του χρηματικού μου κεφαλαίου κατά την ιδίαν εμαυτού προαίρεσιν τας εξής διατάξεις:
Επτακοσίας χιλιάδας ρούβλιανα μεταχειρισθώσιν εις καθίδρυσιν εν Ελλάδι, όπου κριθή κατάλληλον μετά της αδείας της εκεί κυβερνήσεως, λυκείου προς διηνεκή εκπαίδευσιν της νεολαίας, προς το οποίον εκ του ποσού τούτου να μεταχειρισθώσι προς επιτηδείων μεν τούτο οικοδομήν εκατόν χιλιάδας ρουβλίων, προς αγοράν δε βιβλίων και οργάνων, αναγκαίως εις εκπαίδευσιν, τεσσαράκοντα χιλιάδας, προς σχηματισμόν δε των αναγκαίων εις το κατάστημα τούτο επίπλων δέκα χιλιάδας ρουβλίων, τας δε υπολειπομένας πεντακοσίας πεντήκοντα χιλιάδας να καταθέσωσι διά παντός εν οιαδήποτε βασιλική τραπέζη κατ’ έγκρισίν των, και εκ των τόκων αυτών να συντηρώσι τους διδασκάλους και ό,τι άλλο απαιτείται εις το κατάστημα, εάν δε μετά ταύτα περισσεύη τι, να το μεταχειρίζωνται εις αγοράν βιβλίων, ώστε με τον καιρόν να σχηματισθή εν των λυκείω ιδία βιβλιοθήκη. Εάν δε το συλλεχθέν ποσόν είναι μεγαλύτερον, τότε τα περισσεύοντα να μεταχειρισθώσιν εις απολύτρωσιν αιχμαλώτων ελληνικών οικογενειών και εις βοήθεια πτωχών ελληνικών οικογενειών, κατ’ έγκρισιν αυτών των εκτελεστών και τελευταίον (…)».
Το κτίριο της Σχολής στην οδός Αθηνάς, όπου σήμερα η ομώνυμος αγορά περατώθηκε στο 1860, 90 χρόνια από τότε που ο εικοσάχρονος Βαρβάκης πυρπολούσε τον τουρκικό στόλο στον Κόλπο του Τσεσμέ.
«Ο Βαρβάκης ζει με ταπεινή απλότητα και δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο του, αλλά ανοίγει τις αποθήκες και τη καρδιά του με έργα φιλανθρωπίας και συχνά αναζητεί ο ίδιος όσους έχουν ανάγκη, δεν περιμένει να έρθουν σ’ αυτόν. 
Αυτόπτες μάρτυρες αναφέρουν ότι ο κ. Βαρβάκης σε κάθε εκκλησιαστική γιορτή πηγαίνει μόνος, χωρίς συνοδεία, στα σπίτια των φτωχών, στα νοσοκομεία, στις φυλακές και δίνει τα δώρα της ευσπλαχνίας του.
Για τον προσωπικό χαρακτήρα του κ. Βαρβάκη, όλοι όσοι τον γνωρίζουν τον περιγράφουν ως εικόνα του Χριστιανού. Σ’ αυτόν βρίσκονται ενωμένα όλα τα προτερήματα που καθιστούν τον άνθρωπο σεβαστό και αξιέραστο. Είναι δίκαιος, πιστός στο λόγο του, γενναίος, σταθερός στους σκοπούς του, φιλάνθρωπος, θεοσεβής χωρίς δεισιδαιμονίες, ανοιχτοχέρης χωρίς άσκοπες δαπάνες, οικονόμος χωρίς φιλαργυρία· συμπαθής προς τις ατυχίες των διπλανών του, σταθερός στη φιλία, πατέρας γι’ αυτούς που έχει στη δούλεψή του.
Όλοι τον σέβονται αλλά αυτός καταφρονεί τις κοσμικές δόξες και τη φήμη».
«Λόγιος Ερμής» 1-8-1819, σσ. 646-656, και
Αναστασίου Γούδα, «Βίοι Παράλληλοι», Εν Αθήναις 1870, τ. 3ος, σ. 177-178.
[masterslider id=”48″]
[masterslider id=”8″]
[masterslider id=”12″]
Κάποια σημαντικά γεγονότα από τη ζωή του Βαρβάκη
|
1
Ο Ιωάννης Βαρβάκης γεννήθηκε στις 24 Ιουνίου του 1743 στα Ψαρά. Στα δεκαοκτώ του ήταν καραβοκύρης. … |>>>|
|
|
2
Το 1770, βοηθώντας του Ρώσους, με το πυρπολικό του έκαψε τον τουρκικό στόλο στο λιμάνι του Τσεσμέ (Κρήνη)! …|>>>|
|
|
3
«Όσο αδάμαστος και ανδρείος ήταν στις ναυμαχίες ο Βαρβάκης, τόσο ήμερος και φιλάνθρωπος ήταν προς όσους έπιανε αιχμαλώτους». Ιδού ένα περιστατικό: Κοντά στη Μυτιλήνη ο Βαρβάκης άκουσε μεγάλο φασαρία. Βγαίνει από τη καμπίνα του και βλέπει το πλήρωμα του έτοιμο να κατασφάξει τους σιδηροδέσμιους αιχμαλώτους, Οθωμανούς και Εβραίους· ‘μη τολμήσει κανείς να πειράξει αιχμάλωτο’ είπε με αυστηρή φωνή ο Βαρβάκης, ‘στο πλοίο μου κανείς δεν μπορεί να βλάψει άνθρωπο, είτε Τούρκος είναι αυτός είτε Εβραίος, είτε αιχμάλωτος είτε ελεύθερος. Αυτοί οι άνθρωποι πλέον δεν είναι εχθροί μας, είναι δυστυχισμένοι ικέτες. Η ζωή τους κρέμεται στο τράχηλο μου κι έχω να δώσω λόγο στο Θεό. …|>>>|
|
|
4
Το 1775, αποφάσισε να καταφύγει στην Ρωσία. Πριν φύγει πήγε στη Μύκονο και δανείστηκε 600 πιάστρα, γύρισε στα Ψαρά, πλήρωσε όσα χρωστούσε στους ναύτες του, άφησε τα υπόλοιπα στην οικογένεια του και πήγε με το καράβι του στην Κωνσταντινούπολη, μαζί με τον δανειστή του, για να τον ξεχρεώσει ο Ρώσης πρέσβης. …|>>>|
|
|
5
Τον Σεπτέμβριο του 1775 με μαούνα έφτασε στο Κίεβο και από εκεί μέχρι την Αγία Πετρούπολη (1.300 χιλιόμετρα σε ευθεία) συνέχισε με τα πόδια! …|>>>|
|
|
6
Τελικά η Αικατερίνη η Β’ του πρόσφερε 10.000 ρούβλια, για τις υπηρεσίες του κατά τα Ορλωφικά, και άδεια να ψαρεύει στην Κασπία, στο Αστραχάν, χωρίς να πληρώνει φόρους …|>>>|. Αγόρασε ψαρότοπους κοντά στις εκβολές του Βόλγα στην Κασπία και βελτίωσε τον τρόπο ψαρέματος. Μέχρι τότε σε εκείνα τα μέρη ψάρευαν με καλάθια που ήσαν σκληρά και τραυμάτιζαν τα ψάρια. Εισήγαγε τα δίχτυα, την τράτα το παραγάδι και αντί για τα καλάθια χρησιμοποίησε απόχες με γερά κορδόνια …|>>>|.
|
|
7
Οι Ρώσοι επιχειρηματίες για εργάτες χρησιμοποιούσαν δουλοπάροικους, παρέχοντας τους μόνο τροφή, στέγη και ρουχισμό. Ο Βαρβάκης όμως δεν ήθελε να έχει σκλάβους. Αποφάσισε να χρησιμοποιήσει ελεύθερους μισθωτούς εργάτες. Σε μικρό χρονικό διάστημα ο αριθμός των ελεύθερων εργατών του θα φτάσει τις 3.000· οι περισσότεροι απ’ αυτούς ήσαν Τάταροι μουσουλμάνοι. Η δουλοπαροικία καταργήθηκε στην Ρωσία μόλις το 1863· 85 χρόνια νωρίτερα την είχε καταργήσει ο Βαρβάκης! …|>>>|
|
|
8
Ο Βαρβάκης έφτιαξε ένα ξύλινο τζαμί κοντά στο μεγαλύτερο εργοστάσιο του στο Σαλιάσκ, όπου οι πιο πολλοί εργάτες ήταν Τάταροι μουσουλμάνοι. Βρήκε ανάμεσα τους και κάποιον που ήταν ιμάμης και τον τοποθέτησε στο τζαμί. …|>>>| … Η μεγαλοψυχία και διορατικότητα του Βαρβάκη να φροντίσει να ικανοποιήσει το θρησκευτικό τους συναίσθημα, να τους φτιάξει τζαμί, να σεβαστεί την πατρογονική τους θρησκεία και να τους έχει ελεύθερους μισθωτούς στις επιχειρήσεις του, έγιναν η βασική αιτία μερικά χρόνια αργότερα 4.000 Τάταροι μουσουλμάνοι να μεταστραφούν στον Χριστιανισμό! …|>>>|
|
|
9
Πριν πάει ο Βαρβάκης στο Αστραχάν το χαβιάρι δεν ήταν εμπορεύσιμο σε μεγάλες αποστάσεις, δεν είχαν τρόπο να το συντηρούν. Ο Βαρβάκης βρήκε τρόπο κι έτσι μπορούσε να το μεταφέρει σε μεγάλες αποστάσεις. Ζήτησε από την αυτοκράτειρα και πηρε άδεια εκμετάλλευσης του χαβιαριού της Κασπίας. Στην αίτηση του πρόσθεσε ότι θα προμήθευε ισόβια το παλάτι και την Αυλή και ότι το ένα δέκατο από τα κέρδη θα διέθετε ως φόρος στις Οικονομικές Υπηρεσίες του Κυβερνείου του Αστραχάν. Αρχές του 1785 έφτασε στο Αστραχάν το διάταγμα της αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Β’ που εκχωρούσε την αποκλειστική εκμετάλλευση παραγωγής και εμπορίου του χαβιαριού στον Ιβάν Αντρέγιεβιτς Βαρβάτσι. Ο κυβερνήτης του Αστραχάν διοργάνωσε επίσημη δεξίωση προς τιμή του Βαρβάκη. … Ο κυβερνήτης αποκάλεσε τον Βαρβάκη «Καλό Άγγελο του Αστραχάν». Τελευταίος μίλησε ο Ψαριανός: «Ο θησαυρός του ίκρα ανήκει στο Αστραχάν και τους ανθρώπους του, που εργάστηκαν γι’ αυτό. Δέχομαι την τιμή, που μου κάνει η Μεγαλειότητα της η αυτοκρατόρισσα, να εκπροσωπώ την αποκλειστική εκμετάλλευση του τοπικού αυτού προϊόντος, αλλά όχι το μονοπώλιο στην εμπορία του. Εγώ κάποτε θα φύγω, γι’ αυτό προτείνω να ιδρυθεί ‘μπράτια’, δηλαδή συνεταιριστική επιχείρηση, στην οποία θ’ ανήκει η αποκλειστικότητα της εκμετάλλευσης. Όλοι θα συμμετέχετε με ποσοστά, ανάλογα με την παραγωγή και την ποιότητα του χαβιαριού.». Οι πιο σημαντικοί άνθρωποι του Αστραχάν έμειναν άναυδοι. Ενωμένοι προχώρησαν στην ίδρυση της πρώτης συναιτεριστικής επιχείρησης στο Αστραχάν. …|>>>|
|
|
10
Από το 1776 είχε έντονη διπλωματική δράση στην περιοχή της Κασπίας και στις σχέσεις της Ρωσίας με την Περσία. Για την συμμετοχή του σε μια συγκεκριμένη αποστολή του χορηγήθηκε ο βαθμός του ταγματάρχη. «Το Δεκέμβριο, 31, του 1782, στην Αγία Πετρούπολη στον κύριο Βαρβάκη χορηγήθηκε ειδικό δίπλωμα που έλεγε για την προαγωγή του στο πόστο του ταγματάρχη. Το δίπλωμα αυτό υπογράφηκε από την ίδια την Αυτοκράτειρα» …|>>>|
|
|
11
Πολύ πριν την καταστροφή των Ψαρών, σε κάποια περίπτωση που αποφασίστηκε να αναχωρήσει ο στόλος των Ψαριανών, οι ναύτες δήλωσαν ότι χωρίς γρόσια δεν μπαρκάρουν. Χρήματα, όμως, δεν υπήρχαν, εκτός από αυτά που είχε ο Ανδρέας, ο ανηψίος του Βαρβάκη, από τον θείο του. Αυτός όμως, όταν η δημογεροντία των Ψαριανών τα ζήτησε, αρνήθηκε, λέγοντας ότι δεν μπορεί να τα δώσει χωρίς εντολή του θείου του. Η Δημογεροντία παραβίασε το σπίτι του Ανδρέα και πήρε όλα τα χρήματα που βρήκε. Ο Ανδρέας έστειλε επιστολή στον θείο του γεμάτη παράπονα γι’ αυτή τη διαγωγή της Δημογεροντίας και ο Βαρβάκης του παράγγειλε να πάει να εκφράσει την ευχαρίστηση και την ευγνωμοσύνη του (του Ιωάννη Βαρβάκη) στη Δημογεροντία, η οποία έλαβε πρόνοια, ως έπρεπε, για τη σωτηρία και την απελευθέρωση της πατρίδας! …|>>>|
|
|
12
Το 1813, ο Ιωάννης Βαρβάκης μετακόμισε στο Ταγκανρόγκ της Αζοφικής, κοντά στα σύνορα της Ρωσίας με την Ουκρανία. Εκεί υπήρχε μόνο μια ξύλινη ρωσική εκκλησία. Πήρε άδεια από την τοπική ιεραρχία και έχτισε το 1813 μεγαλοπρεπή πέτρινη εκκλησία για τους Έλληνες και για να μη υπάρξει περίπτωση στο μέλλον να γίνει αιτία διαμάχης μεταξύ Ελλήνων και Ρώσων η κυριότητα του κτιρίου του ναού απέσπασε απόφαση της Ρωσικής Συνόδου σύμφωνα με την οποία ο ναός έγινε μετόχι του Παναγίου Τάφου των Ιεροσολύμων. Λόγω της ιδιαίτερης ευλάβειας που είχε ο ρωσικός λαός και κλήρος προς το προσκύνημα του Παναγίου Τάφου στα Ιεροσόλυμα, ελαχιστοποίησε τις πιθανότητες να αμφισβητηθεί η κυριότητα του ναού. …|>>>|
|
|
13
Την Κυριακή του Πάσχα του 1821, 10 Απριλίου, κρέμασαν τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’. Όταν το έμαθε ο Βαρβάκης έστειλε στο Πατριαρχείο οικονομική ενίσχυση 100.000 ρούβλια. … |>>>|
|
|
14
To 1824, 81 χρονών, αποφάσισε να κατεβεί στην επαναστατημένη Ελλάδα αποσκοπώντας να συμβάλει στη διευθέτηση της εσωτερικής διαμάχης που έπαιρνε μορφή εμφύλιου πολέμου. Τέλη Απριλίου 1824, με άμαξα και έφιππη φρουρά αναχώρησε από το Ταγκανρόγκ με προορισμό -μέσω Βιέννης, Γενεύης, Τεργέστης- την επαναστατημένη Ελλάδα. Η απόσταση Ταγκανρόγκ – Βιέννη είναι, σε ευθεία, 1.800 χλμ., Βιέννη – Γενεύη, 820 χλμ. και Γενεύη – Τεργέστη, 600 χλμ.! Περνώντας από την Οδησσό, στις συζητήσεις με τους εκεί ομογενείς, έπεσε η ιδέα, να κληθεί στην Ελλάδα ο Καποδίστριας. Και ενώ θα μπορούσε να πάει κατευθείαν από το Βιέννη στη Τεργέστη (απόσταση σε ευθεία 400 χλμ.) πήγε πρώτα στη Γενεύη (επιπλέον 1.000 χλμ. σε ευθεία) για να συναντήσει τον Καποδίστρια. … Στο Ναύπλιο ο Βαρβάκης συμβούλευσε να καταλαγιάσουν τα πάθη και πρότεινε σε συνεδρίαση του Βουλευτικού τον Ιωάννη Καποδίστρια ως Εθνάρχη, ως κυβερνήτη της Ελλάδας με κοινή συναίνεση. … Ο Μαυροκορδάτος (ο οποίος περίμενε τα χρήματα των αγγλικών δανείων για να επικρατήσει πάνω στους αντιπάλους του) του απάντησε με θράσος: «Ώστε ήρθες με τα ρούβλια σου να μας πείσεις να δεχθούμε τον Ρώσο υπουργό για κυβερνήτη;», κι ο Κουντουριώτης του ανακοίνωσε, μια και δεν είχε πάρει θέση υπέρ της φατρίας τους, ότι η παραμονή του στο Ναύπλιο δεν ήταν επιθυμητή … αν και η Βουλή τον είχε ανακηρύξει παμψηφεί «Μέγαν Ευεργέτην του Έθνους»! …|>>>|. Ο Βαρβάκης βλέποντας την κατάσταση, αποφάσισε να φύγει και να ξαναγυρίσει στη Ρωσία. Οι Σπετσιώτες τον κάλεσαν να επισκεφτεί τον τόπο τους και να τον τιμήσουν, αλλά ο Βαρβάκης ήδη είχε αρρωστήσει. Άρρωστος φτάνει στη Ζάκυνθο στις 21 Δεκεμβρίου 1824. Ο Βαρβάκης είχε αρρωστήσει ήδη από το Ναύπλιο, πιθανόν από τη στενοχώρια του, όταν είδε ότι η εμφύλια σύρραξη ήταν αναπόφευκτη. Ίσως εμφάνισε δερματικά συμπτώματα που ερμηνεύτηκαν ως μεταδοτική ασθένεια οπότε για προληπτικούς λόγους κατέληξε στο Λοιμοκαθαρτήριο της Ζακύνθου του οποίου ο διευθυντής, ο Κωνσταντίνος Δραγώνας, ήταν φίλος του. Το Σάββατο βράδυ στις 10 Ιανουαρίου 1825 υπαγόρευσε την τελευταία του διαθήκη όπου παραγγέλνει στον φίλο του και εκτελεστή της διαθήκης του, καπετάνιο Ιωάννη Παντελεήμονα Μπόζο, να καταθέσει αμέσως στη Βασιλική Τράπεζα της Μόσχας, τα 300.000 ρούβλια που εγγράφως είχε υποσχεθεί από τον Νοέμβριο του 1824 στο Βουλευτικό, στο Ναύπλιο. …|>>>| Την Κυριακή 11 Ιανουαρίου ζήτησε να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων. Τον κοινώνησε ο ιεράς Νικόλαος Κατραμής. Ο Βαρβάκης πέθανε τα ξημερώματα της Δευτέρας 12 Ιανουαρίου 1825. …|>>>|
|
ΠΗΓΕΣ: https://varvakis.blogspot.com, kathimerini
