Το ενεργειακό ζήτημα και οι κοινωνικές προεκτάσεις του: Όσα έγιναν στο τριήμερο εργαστήριο της Βολισσού (βίντεο)
Ένα πλούσιο και πολυδιάστατο, πρακτικό και θεωρητικό εργαστήριο για την ενέργεια είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν όσοι και όσες συμμετείχαν στο τριήμερο με τίτλο «Πόση ενέργεια, από ποιες πηγές και για ποιους/ες;» που διοργάνωσαν στη Βολισσό από τις 28 έως τις 30 Αυγούστου η ΚοινΣΕπ Θέρμαι Αγιασμάτων, η ομάδα Αστιφίδες και η κολεκτίβα Energy Resistance Autonomia (ERA).
Οι νέοι επιστήμονες, φοιτητές, μηχανικοί, κάτοικοι της Αμανής και της Χίου που βρέθηκαν στον φιλόξενο χώρο της Ομάδας εθελοντικής δράσης Χίου «Όμικρον» στην εκπνοή του Αυγούστου, είχαν την ευκαιρία να ακούσουν και να συμμετάσχουν σε μια ευρύτατη συζήτηση για την παραγωγή, την κατανάλωση και τις χρήσεις της ενέργειας υπό μια διαφορετική, κοινωνική προσέγγιση της τεχνολογίας, να πειραματιστούν με την κατασκευή εκ του μηδενός ενός φωτοβολταϊκού πάνελ και να συναρμολογήσουν από κοντά μια μικρή, κατασκευασμένη από απλά υλικά, ανεμογεννήτρια.
Η ανοιχτή συζήτηση της Κυριακής, 30/8, μας έδωσε τη δυνατότητα να μοιραστούμε εμπειρίες, γνώσεις και προβληματισμούς, αλλά και να μιλήσουμε για το τραύμα της περσινής πυρκαγιάς που κατέκαψε την περιοχή, την απειλή εξόρυξης αντιμονίου στην περιοχή της Αμανής και της ηλεκτρικής διασύνδεσης των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου που θα φέρει μαζί της τις βιομηχανικού τύπου ανεμογεννήτριες.
Ακολουθεί μια σύντομη περιγραφή όσων έγιναν στο τριήμερο, ενώ όσοι/ες το «έχασαν» τριήμερο, μπορούν να πάρουν μια γεύση από τα σχετικά βίντεο:
Την πρώτη ημέρα, την Παρασκευή 28 Αυγούστου, ο καθηγητής του Παν. Κρήτης, Γιώργος Βελεγράκης, μιλησε για το παράδοξο της κλιματικής αλλαγής: παρότι οι πάντες, κράτη, διεθνείς οργανισμοί, επιστήμονες, κινήματα, μιλούν εδώ και δεκαετίες για την απειλή της κλιματικής αλλαγής, την κλιματική κρίση και την πράσινη μετάβαση, αυτό που αποδεικνύεται, βλέποντας τα ψυχρά νούμερα, είναι ότι δεν έχουν γίνει και μεγάλα βήματα προς μια δίκαιη και δημοκρατική διαχείριση της ενέργειας, τονίζοντας ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη και δεν δίνει πάντα τις λύσεις.
Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ, Αριστοτέλης Τύμπας, πήρε τη σκυτάλη και, με μια σύντομη ιστορική αναδρομή, ενίσχυσε το επιχείρημα περί μη ουδετερότητας της τεχνολογίας, εστιάζοντας σε συγκεκριμένα παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι στο παρελθόν υπήρξαν διαφορετικές προσεγγίσεις στους τρόπους παραγωγής ενέργειας και, άρα, κάλλιστα μπορεί να υπάρξει κάτι αντίστοιχο και σήμερα.
Το Σάββατο 29/8 ήταν μέρα μάθησης διά της πράξης: ο Κώστας Λατούφης από τη συλλογικότητα Σχολείο της Γης “Νέα Γουινέα” μας καθοδήγησε στην κατασκευή ενός φωτοβολταϊκού πλαισίου 45W, κολλώντας κυψέλες, συνδέοντάς τις σε σειρές και τοποθετώντας τις σε γυάλινο πάνελ με μεταλλικό πλαίσιο. Η διαδικασία επέτρεψε στους/ις συμμετέχοντες/ουσες να πειραματιστούν με κολλητήρια και κυψέλες, να …καταστρέψουμε κάποιες, και τελικά να δούμε την επόμενη μέρα το φωτοβολταϊκό που φτιάξαμε συλλογικά να παράγει ενέργεια.
Την Κυριακή το πρωί, τελευταία μέρα του τριημέρου, μαζί με τον Κώστα Λατούφη συναρμολογήσαμε όλα τα μέρη μιας μικρής ανεμογεννήτριας, τα πτερύγια, τη γεννήτρια, τη μεταλλική κατασκευή στήριξης και την ουρά, παίρνοντας μια γεύση για το πώς μπορούν να κατασκευαστούν μικρές ανεμογεννήτριες, χαμηλού ύψους, με όσο το δυνατόν τοπικά υλικά. Στη συνέχεια, ο Κ. Λατούφης παρουσίασε παραδείγματα χρήσης τέτοιων, τοπικά κατασκευαζόμενων μικρών ανεμογεννητριών, ως μία ανοιχτή τεχνολογία ΑΠΕ από ομάδες που έχουν δημιουργήσει το σχετικό δίκτυο σε πολλές χώρες του κόσμου, ανταλλάσσοντας τεχνογνωσία και εμπειρίες
Στη συνέχεια, η Δρ Ανθρωπογεωγραφίας και πολιτική οικολόγος Χριστίνα-Ζωή Σιαμαντά παρουσίασε την ανάπτυξη των «Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας» στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης, εστιάζοντας στην πλήρη αγνόηση των τοπικών κοινωνιών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, στις αδικίες και τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές καταστροφές που συντελούνται στο όνομα της «πράσινης ανάπτυξης».
Η Δρ Πολιτικής Οικολογίας Μαρούλα Τσάγκαρη ανέπτυξε τις βασικές αρχές της αποανάπτυξης, με επίκεντρο τη διαχείριση της ενέργειας, και επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα κατά πόσο μπορούμε να έχουμε ευημερία με λιγότερη ενέργεια, λιγότερη κατανάλωση και πιο δημοκρατικά ενεργειακά συστήματα, μέσα από τα αποτελέσματα ερευνών στην Ελλάδα για τα κινήματα ενάντια στην ανάπτυξη των βιομηχανικού τύπου ανεμογεννητριών γενικά, αλλά και για το νησί της Ικαρίας συγκεκριμένα.
Το πρωινό της Κυριακής έκλεισε ο Δρ Τεχνολογικής πολιτικής και καινοτομίας Κώστας Βαττές μιλώντας για την ενεργειακή δημοκρατία και τη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση, εστιάζοντας στο γεγονός ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογική και αναδεικνύοντας τις κοινωνικές προεκτάσεις και τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά.
Την Κυριακή το απόγευμα, το τριήμερο έκλεισε με ένα στρογγυλό τραπέζι που συντόνισε, όπως και όλες τις συζητήσεις του τριημέρου, η Μαρία Χαϊδοπούλου-Βρυχέα (κοινωνική επιστημόνισσα, ανεξάρτητη ερευνήτρια). Στην πολύ ενδιαφέρουσα ανοιχτή συζήτηση εστιάσαμε στα κεντρικά ερωτήματα που τέθηκαν εξαρχής: Γιατί χρειαζόμαστε τόση ενέργεια, όση μας λένε; Για ποιες και τίνος τις ανάγκες; Γιατί τα νησιά μας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «μπαταρίες» με τερατώδεις βιομηχανικού τύπου ανεμογεννήτριες που θα καταστρέψουν ολόκληρες περιοχές μοναδικής ομορφιάς και περιβαλλοντικής σημασίας; Τί σημαίνει ενεργειακή δημοκρατία στην πράξη; Πώς οικοδομούμε ενεργειακές κοινότητες στην παρούσα συγκυρία; Πώς μπορούμε να αναδείξουμε και να χρησιμοποιήσουμε τις τοπικές γνώσεις και εμπειρίες; Ποιος είναι ο ρόλος της επιστημονικής κοινότητας; Πώς αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα της διαφορετικής κλίμακας; Πώς οικοδομούμε ένα οραματικό πρόταγμα χωρίς να αναπαράγουμε την κυρίαρχη γλώσσα και ενισχύοντας τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας;
Όλες οι παρουσιάσεις και τα βίντεο των ομιλητ(ρι)ών
Το ερώτημα της ενέργειας “Πόση, από ποιές πηγές και για ποιους/ες”
Συζητήσεις και πρακτικά εργαστήρια
Βολισσός, 28-30 Αυγούστου 2026
Διοργάνωση: Ομάδα Αστιφίδες
ΚοινΣΕπ Θέρμαι Αγιασμάτων
Κολεκτίβα Energy Resistance Autonomia (ERA)
Η παρουσίαση του Γ. Βελεγράκη (Επ. Καθ. Περιβαλλοντικής Κοινωνιολογίας, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Παν/μιο Κρήτης και συντονιστής της ερευνητικής ομάδας Environment/Sustainability/Environmental Humanities’ ‘Laboratory of Philosophy, Ethics, Policy and Communication of Science and Technology’ ΕΚΠΑ): https://drive.google.com/file/d/1NjmrIrzrHG1ziboXlgnpkwhKf2uI_tHa/view
Το βίντεο της παρουσίασης
Η παρουσίαση του Αρ. Τύμπα (Καθηγητής, Διευθυντής του ΔΠΜΣ “Science Technology Society,” Dept. of History and Philosophy of Science, και συντονιστής της ερευνητικής ομάδας Environment/Sustainability/Environmental Humanities’ ‘Laboratory of Philosophy, Ethics, Policy and Communication of Science and Technology’ ΕΚΠΑ):
Το βίντεο της παρουσίασης
Η παρουσίαση του Κ. Λατούφη (Δρ Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, ερευνητική
ομάδα SmartRUE του (ΣΗΕ), Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών ΕΜΠ. Συνιδρυτής του Σχολείου της Γης “Νέα Γουινέα”):
Το βίντεο της παρουσίασης
Η παρουσίαση της Χρ. Σιαμαντά (Δρ Ανθρωπογεωγραφιας και πολιτικος οικολογος):
Το βίντεο της παρουσίασης
Η παρουσίαση της Μ. Τσάγκαρη (Δρ Πολιτικής Οικολογίας, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Institute of Environmental Science and Technology , Autonomous University of Barcelona και πρόεδρος της think-and act tank Research and Degrowth)
Το βίντεο της παρουσίασης
Η παρουσίαση του Κ. Βαττέ (Δρ Τεχνολογικής πολιτικής και καινοτομίας, Συνεργαζόμενος Ερευνητής της ερευνητικής ομάδας Environment/Sustainability/Environmental Humanities’ ‘Laboratory of Philosophy, Ethics, Policy and Communication of Science and Technology’ του ΕΚΠΑ):
Περισσότερες πληροφορίες:
Instagram: https://www.instagram.com/astifides/
Facebook: https://web.facebook.com/astifides/
