Το Εμβληματικό άγαλμα «Ελληνίδα σκλάβος» απεικονίζει ορφανό κορίτσι από τα Ψαρά

Το εμβληματικό άγαλμα με το όνομα «Greek Slave», που δημιουργήθηκε από τον Αμερικανό γλύπτη Hiram Powers, αντιπροσωπεύει την απίστευτη αλλά αληθινή ιστορία ενός κοριτσιού από τα Ψαρά που αιχμαλωτίστηκε σε μια από τις μάχες του Ελληνικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Αυτό ήταν ένα από τα πιο φρικιαστικά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας

Η νεαρή κοπέλα, που ονομαζόταν Γαρυφαλλιά Μιχάλβεη (Γαρυφαλλιά Μιχάλβεη), συνέχισε όχι μόνο να επιζήσει αλλά να χρησιμεύσει ως έμβλημα του κινήματος κατάργησης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Γαριφαλλία, που έσωσε από την αιχμαλωσία ο Αμερικανός Πρόξενος στη Σμύρνη, συνέχισε να απεικονίζεται σε πίνακες, αλλά κυρίως, απεικονίστηκε σε ένα μαρμάρινο γλυπτό που είναι γνωστό ως ένα από τα ωραιότερα γλυπτά που δημιουργήθηκαν ποτέ από Αμερικανό.

Το «The Greek Slave» δημιουργήθηκε από τον γλύπτη Hiram Powers. Ένα από τα πιο γνωστά και καταξιωμένα αμερικανικά έργα τέχνης του δέκατου ένατου αιώνα, είναι ένα από τα πιο δημοφιλή αμερικανικά γλυπτά στην ιστορία.

Το γλυπτό έγινε το πρώτο αμερικάνικο γλυπτό που εκτέθηκε δημόσια, σε φυσικό μέγεθος, που απεικονίζει μια εντελώς γυμνή γυναικεία φιγούρα. Αυτό συνέβαλε καθοριστικά στην πρόκληση μεγάλης συμπάθειας για τον ελληνικό λαό καθώς βγήκε από τα χρόνια της καταπίεσής του, καθώς και για τους αμερικανούς σκλάβους που ήταν ακόμη σε σκλαβιά εκείνη την εποχή.

Η πρώτη μαρμάρινη εκδοχή του γλυπτού, η οποία ολοκληρώθηκε από το στούντιο του Πάουερς το 1844, βρίσκεται τώρα στο κάστρο Raby στην Αγγλία.

Η μικρή Γαρυφαλλιά Μιχαλμπέη, που είχε αιχμαλωτιστεί κατά την καταστροφή των Ψαρών μετά τον θάνατο των γονιών της, κατέληξε σε σκλαβοπάζαρο στη Σμύρνη (Σμύρνη). Ο Τζόζεφ Λάνγκντον, ο Αμερικανός Πρόξενος στη Σμύρνη, την έσωσε από μια φρικτή μοίρα, λυτρώνοντάς την και στέλνοντάς την στη Βοστώνη για να ζήσει με την οικογένειά του για το υπόλοιπο της ζωής της.

Η διάσωση της Γαριφάλλιας από τον Λάνγκντον περιγράφεται από μια από τις απογόνους του, τη Λουίζ Λάνγκντον βαν Άγκτ, στο χειρόγραφό της «The Humbler Bostonians», μέρος των συλλογών της Ιστορικής Γενεαλογικής Εταιρείας της Νέας Αγγλίας.

Η πραγματική ιστορία του «The Greek Slave» άγγιξε βαθιά τους Αμερικανούς

Η συγγραφέας Harriet Beecher Stowe στο βιβλίο της του 1854, «The Key to Uncle Tom’s Cabin», παραπέμπει στον Garafallia γράφοντας «Ήμουν στη Σμύρνη όταν ο Αμερικανός πρόξενός μας λύτρωσε μια όμορφη Ελληνίδα στο σκλαβοπάζαρο. Την είδα να έρχεται στο μπριγκ «Σάφολκ», όταν επιβιβάστηκε για να σταλεί στην Αμερική για την εκπαίδευσή της».

Η ιστορία της Garifallia, η οποία είναι θαμμένη στο ιστορικό νεκροταφείο Mt. Auburn στη Μασαχουσέτη, άγγιξε βαθιά την Αμερική και πυροδότησε τη συμπάθεια για την κατάργηση της δουλείας στην Αμερική.

Οι συναρπαστικές λεπτομέρειες της ζωής της Γαρυφαλλιάς βρίσκονται στον  ιστότοπο του καθηγητή Μανώλη Παράσχου , ο οποίος έχει κάνει εκτενή δουλειά αναδεικνύοντας τις πολλές ιστορικές προσωπικότητες που συνδέουν την Ελλάδα με τη Βοστώνη.

Πέντε ακόμη πλήρεις εκδόσεις του αγάλματος σε μάρμαρο αναπαράχθηκαν για ιδιώτες θαμώνες, με βάση το αρχικό μοντέλο του Powers, μαζί με πολλές εκδόσεις μικρότερης κλίμακας. Αντίγραφα του αγάλματος εκτέθηκαν σε διάφορους χώρους στη Μεγάλη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Γρήγορα έγινε ένα από τα πιο διάσημα έργα του Πάουερς, που είχε μεγάλο συμβολικό νόημα για ορισμένους Αμερικανούς υποστηρικτές της κατάργησης και εμπνέοντας μια έκρηξη λογοτεχνικών έργων.

Η Garafilia Mohalbi γεννήθηκε το 1817 σε επιφανή οικογένεια στο νησί των Ψαρών (Ψαρά). Οι γονείς και τα αδέρφια της σκοτώθηκαν στη σφαγή των Ψαρών το 1824 από τους Τούρκους. Υπάρχουν πολλές ιστορίες για το πώς ακριβώς κατάφερε να επιβιώσει, αλλά είναι βέβαιο ότι το 1824, είχε βρεθεί να δουλεύει ως σκλάβα σε μια τουρκική οικογένεια στη Σμύρνη.

Σε ένα παζάρι το 1827, η Γαριφαλλία είχε τη μεγάλη τύχη να συναντήσει τον Αμερικανό έμπορο/πρόξενο Τζόζεφ Λάνγκντον και τον παρακάλεσε να τη σώσει από τα δεινά της. Γρήγορα λύτρωσε την όμορφη Ελληνίδα και την έστειλε αμέσως με ένα ατμόπλοιο στην οικογένειά του στη Βοστώνη, η οποία την υποδέχτηκε με ανοιχτές αγκάλες.

Έγινε αποδεκτή ως μέλος της οικογένειας αμέσως μετά την άφιξή της, η Garifallia ευδοκίμησε στο νέο της περιβάλλον, παρακολουθώντας το Ursuline Convent School στο Charlestown. Ωστόσο, σε ηλικία δεκατριών ετών, άρχισε να δείχνει σημάδια ότι έπασχε από φυματίωση και πέθανε στις 17 Μαρτίου 1830.

Το άγαλμά της απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα, γυμνή, δεμένη με αλυσίδες. στο δεξί της χέρι, κρατά ένα μικρό σταυρό σε μια αλυσίδα. Ο ίδιος ο Πάουερς περιέγραψε το θέμα της εργασίας ως εξής:

Ο Σκλάβος έχει πάρει από ένα από τα ελληνικά νησιά οι Τούρκοι, την εποχή της ελληνικής επανάστασης, η ιστορία του οποίου είναι οικεία σε όλους. Ο πατέρας και η μητέρα της, και ίσως όλα τα συγγενικά της πρόσωπα, έχουν καταστραφεί από τους εχθρούς της, και μόνη της διατηρείται ως θησαυρός πολύτιμος για να πεταχτεί. Τώρα είναι ανάμεσα σε βάρβαρους ξένους, υπό την πίεση μιας πλήρους ανάμνησης των καταστροφικών γεγονότων που την έφεραν στην παρούσα κατάστασή της. και στέκεται εκτεθειμένη στο βλέμμα των ανθρώπων που απεχθάνεται, και περιμένει τη μοίρα της με έντονο άγχος, μετριασμένη πράγματι από την υποστήριξη της εμπιστοσύνης της στην καλοσύνη του Θεού. Συγκεντρώστε όλα αυτά τα δεινά μαζί, και προσθέστε σε αυτά το σθένος και την παραίτηση ενός Χριστιανού, και δεν θα μείνει περιθώριο για ντροπή.

Αυτό το απόσπασμα ήταν από το άρθρο «The Greek Slave» του Uncle Tom’s Cabin & American Culture, University of Virginia, 1998-2012, που ανακτήθηκε στις 4/5/2017.

«Ανώτερος από τον πόνο που υψώνεται πάνω από την υποβάθμιση»

Όταν το άγαλμα της Γαριφαλλίας ξεναγήθηκε το 1847 και το 1848, ο Miner Kellogg, φίλος του καλλιτέχνη και διευθυντής της περιοδείας, συνέταξε ένα φυλλάδιο για να το μοιράσει στους επισκέπτες της έκθεσης. Σε αυτό, έδωσε τη δική του περιγραφή του κομματιού:

Το υποτιθέμενο θέμα είναι απλώς μια Ελληνίδα, αιχμάλωτη από τους Τούρκους και εκτεθειμένη στην Κωνσταντινούπολη, προς πώληση. Ο σταυρός και το μενταγιόν, ορατά μέσα στο κουρτίνα, δείχνουν ότι είναι χριστιανή και αγαπημένη.

Αλλά αυτή η απλή φάση σε καμία περίπτωση δεν ολοκληρώνει το νόημα του αγάλματος. Αντιπροσωπεύει ένα ον ανώτερο από τα βάσανα, και υψωμένο πάνω από την υποβάθμιση, από την εσωτερική αγνότητα και τη δύναμη του χαρακτήρα.

«Ασυμβίβαστη αρετή ή εξαιρετική υπομονή»

«Έτσι ο Έλληνας Σκλάβος είναι ένα έμβλημα της δοκιμασίας στην οποία υπόκειται όλη η ανθρωπότητα και μπορεί να θεωρηθεί ως ένας τύπος παραίτησης, ασυμβίβαστης αρετής ή εξαιρετικής υπομονής», υποστηρίζει ο Πάουερς.

Ο Πάουερς υποστήριξε ότι η νεαρή γυναίκα ήταν ένα τέλειο παράδειγμα χριστιανικής αγνότητας και αγνότητας, επειδή ακόμη και στην άδυση κατάστασή της προσπαθούσε να θωρακιστεί από το βλέμμα των θεατών.

Επιπλέον, είπε, το γυμνό της φυσικά δεν ήταν δικό της λάθος, αλλά προκλήθηκε από τους Τούρκους απαγωγείς της, οι οποίοι την έγδυσαν για να την εκθέσουν προς πώληση. Ήταν τόσο καλά αυτό που είχε απήχηση στο κοινό που πολλοί Χριστιανοί πάστορες προέτρεπαν τις εκκλησίες τους να πάνε να δουν το άγαλμα όταν εκτέθηκε.

Σύμβολο της απανθρωπιάς της σκλαβιάς

Οι υποστηρικτές της κατάργησης άρχισαν να παίρνουν το κομμάτι ως σύμβολο και η αναπαράσταση της Γαριφαλλίας ως σκλάβου ήταν το θέμα ενός ποιήματος του John Greenleaf Whittier. Το άγαλμα εμπνεύστηκε επίσης ένα διάσημο σονέτο της Elizabeth Barrett Browning που ονομάζεται «Έλληνας σκλάβος του Hiram Powers».

Το 1848, ενώ περπατούσε στο Boston Common, η Λούσι Στόουν που ήταν υποψήφια για κατάργηση σταμάτησε για να θαυμάσει το άγαλμα και ξέσπασε σε κλάματα, βλέποντας στις αλυσίδες της Γαριφάλλια το σύμβολο της καταπίεσης του γυναικείου φύλου από τον άνδρα. Από εκείνη την ημέρα και μετά, ειπώθηκε, ότι η Stone συμπεριέλαβε ζητήματα για τα δικαιώματα των γυναικών στις ομιλίες της.

Ένας Άγγλος αγόρασε την πρώτη από τις μεγάλες μαρμάρινες εκδοχές του «The Greek Slave» (τώρα στο κάστρο Raby) και εκτέθηκε δημόσια στο Λονδίνο το 1845 στο Graves’ Pall Mall.

Το 1851 παρουσιάστηκε από τις ΗΠΑ στη Μεγάλη Έκθεση στο Λονδίνο και τέσσερα χρόνια αργότερα παρουσιάστηκε στο Παρίσι.

Η δεύτερη έκδοση του αγάλματος αγοράστηκε από τον William Wilson Corcoran το 1851 και μπήκε στη συλλογή της Corcoran Gallery of Art στην Ουάσιγκτον, DC. με τη διασπορά της συλλογής Corcoran το 2014, το άγαλμα αποκτήθηκε από την Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον.