Η Σμαράγδα (που έφυγε) και Ο ΑΝΑΒΑΤΟΣ (που μένει και αναμένει….)
του Αριστείδη Ζαννίκου
Η τοπική κοινωνία αποχαιρέτησε το απόγευμα του Σαββάτου 13 Ιουνίου 2026 την Σμαράγδα
Παπαστυλιανού από τον Ταξιάρχη Αναβάτου.
Ήταν πασίγνωστη η αείμνηστη, εντός και εκτός Χίου, ως η μοναδική μόνιμη κάτοικος του
ιστορικού και μαρτυρικού Οικισμού του νησιού μας. Εντυπωσίαζε η παράτολμη απόφασή της να
επιλέξει, στα πενήντα της, ως τόπο τελικής εγκατάστασης τον Ανάβατο, γενέθλιο τόπο του παππού
της.
Όπως η ίδια έλεγε, έως τότε, (αρχές της δεκαετίας του ενενήντα), είχε ζήσει «μποέμικη» ζωή, με
απίστευτες σπατάλες και τρέλες, εντός και εκτός Ελλάδας. Στα Μ.Μ.Ε. (που της ζητούσαν συχνά
συνεντεύξεις) δήλωνε περήφανα ότι τρεις ήταν οι «επιλογές ζωής» που τις έκανε συνειδητά:
- Να μείνει ελεύθερη (ανύπαντρη), να ζήσει τα νεανικά της χρόνια ως «πολίτης του Κόσμου» και να
απομονωθεί στον Ανάβατο διάγοντας βίο «κοσμοκαλόγριας.
Ως εκλεγμένος Δήμαρχος Ομηρούπολης, (που περιελάμβανε τον Βροντάδο, τις Καρυές, τα
Αυγώνυμα και τον Ανάβατο), την γνώρισα αρχές της δεκαετίας του ενενήντα. Τότε δεν ήταν η
μοναδική κάτοικος του Χωριού. Ο Ανάβατος είχε και άλλους, λιγοστούς βέβαια, κατοίκους. Μέχρι
που έμειναν δύο: - Ο μπάρμπα Μιχάλης Κρητικός και η Σμαράγδα.
Από παρέες δεν «ξέμειναν» ποτέ. Συγγενείς, επισκέπτες-λάτρεις του Αναβάτου, ο εκάστοτε
ταβερνιάρης (θυμάμαι τον Αργύρη Σιδεράτο και τη σύζυγό του Αιμιλία, που η ίδια ακόμα νοιάζεται
μέχρι σήμερα το Χωριό και τον Ταξιάρχη μαζί με την Μαρκέλλα Σιδεράτου), όλοι αυτοί
συναποτελούσαν την καθημερινή παρέα της Σμαράγδας και του μπάρμπα Μιχάλη.
Όλοι τους, κυρίως όμως ο τελευταίος Πρόεδρος του Αναβάτου, ο Μανώλης Αναστασάκης, και ο
(επί Δημαρχίας μου) Πάρεδρος του Οικισμού Γιάννης Κρητικός (αδελφός του Μιχάλη) με τη σύζυγό
του Υπατία (Μπατία) είχαν την έννοια του Χωριού και των δύο κατοίκων του.
Τη σκυτάλη του ανθρώπινου, του βαθύτατα Χριστιανικού ενδιαφέροντος, παρέλαβε ο Γιώργης
Φιστές ως Πρόεδρος του Αναβάτου από το 1999 μέχρι σήμερα. Με συμπαραστάτες επιστήθιους
φίλους, όπως τον Στρατή Χάρλα (τον φαρμακοποιό) και τα παιδιά του Μανώλη Αναστασάκη Γιώργο
και Ιάκωβο, αποτελούσαν καθημερινά τους «προστάτες φύλακες αγγέλους» της Σμαράγδας,
ενδιαφερόμενοι διαρκώς και με πάθος για τον τόπο των προγόνων τους. Προστάτης και βοηθός
της και ο Γιώργος Παν. Δέλιος, τωρινός υπεύθυνος της ταβέρνας του Χωριού.
Πλέον, η Σμαράγδα πέρασε στην αιωνιότητα. Έγραψε τη δική της ξεχωριστή ιστορία ως
ιδιόμορφη «αντιγραφή» της «Κυρά της Ρω» (Δέσποινας Αχλαδιώτου) ή της «κυρά Ρηνιώς της
Κινάρου» (Ειρήνης Κατσοτούρχη). Με τη ζωή της (των τελευταίων 35 ετών), ηθελημένα ή όχι,
προέβαλε επαρκώς τον Ανάβατο.
Παλιά τον νοιάστηκαν και τον προέβαλαν με επιτυχία προσωπικότητες ολκής, όπως ο ζωγράφος-
χαράκτης Νίκος Γιαλούρης και ο ιδρυτής του «ΦΑΡΟΥ» Βαρβασίου Ανδρέας Αξιωτάκης. Η
Περιηγητικη Λέση Χίου φρόντισε να ανεγερθεί, στην είσοδο του Οικισμού, το Μνημείο όπου
φυλάσσονται οστά (όχι όλα) των εκεί σφαγιασθέντων Χίων από τους Οθωμανούς το 1822. Τα
τελευταία χρόνια, μιά άλλη καταξιωμένη εικαστικός, η Βρονταδούσσαινα Μαρία Σαρρή-Μπελλέ,
προβάλει τον Ανάβατο με τον δικό της τρόπο.
Όμως, όλα αυτά, ενδιαφέρον, νοιάξιμο, προβολή, όσο αναγκαία και χρήσιμα και αν είναι, δεν
αρκούν προκειμένου να σωθεί ο Οικισμός από τη φθορά του χρόνου και τα εκεί έντονα φυσικά
φαινόμενα. Χρειάζεται κάτι περισσότερο: - Ο Ανάβατος, κηρυγμένος Ιστορικός και Παραδοσιακός Οικισμός, για να σωθεί ως ο «Μυστράς
του Αιγαίου», δικαιούται τη συνέχιση της αναγκαίας σωστικής-αναστηλωτικής επέμβασης που, ως
Δημοτική Αρχή Ομηρούπολης, ξεκινήσαμε το 1997.
Ανεξαρτήτως των λαθών και των αστοχιών που προκλήθηκαν (μετά τη λήξη της δημαρχιακής μου
θητείας), αποτελεί ηθικό-εθνικό χρέος ΟΛΩΝ η διάσωση του Αναβάτου.
Ο θάνατος της Σμαράγδας αυτό ακριβώς το χρέος ήλθε να υπενθυμίσει σε κάθε αρμόδιο.
Η μνήμη της είθε να παραμείνει άσβεστη ΑΙΩΝΙΩΣ.
